Akcja zatrzymania taborów

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zatrzymanie taborów, osiedlenie. Grafika M. Rudowski

Akcja zatrzymania taborów – akcja przeprowadzona między 23 a 25 marca 1964 r., w wyniku której polscy Romowie zostali zewidencjonowani, zmuszeni do zmiany trybu życia i stałego osiedlenia się. Zabroniono im podróżowania taborami, wprowadzono przymusową rejestrację i zaczęto ściśle przestrzegać regulacji dotyczących organizowania zgromadzeń i wieców. Akcja zatrzymania taborów była efektem zdecydowanej i represyjnej polityki państwa wobec Romów. Jej główne założenia zostały zawarte w opracowaniach przygotowanych na początku lat sześćdziesiątych przez Komisję ds. Narodowościowych.

Przyczyny akcji

Na kolegium MSW, które odbyło się 5 lutego 1964 roku, przedstawiono raport o sytuacji ludności cygańskiej. Z informacji w nim zawartych wynikało, że od 1952 do końca 1963 r. około 7000 Cyganów miało stałe miejsce zamieszkania, z tego niemal 4000 osiedliło się od momentu wprowadzenia w życie uchwały. Około 5-8 tysięcy Romów nadal jednak prowadziło wędrowny tryb życia. Z uwagi na przypadki zaniedbań w realizacji uchwały przez jednostki terenowe administracji, zalecano zaostrzenie działań i restrykcyjne egzekwowanie przepisów oraz skuteczniejsze ewidencjonowanie Romów.

Sposoby realizacji i przewidziane sankcje

Tych, którzy nie przystosowali się do zaleceń władz, karano za włóczęgostwo, zastraszano, grożono wysokimi karami. Pozyskiwano nazwiska wójtów, ich adresy zamieszkiwania w zimie, trasy przejazdu taborów i miejsca ich postoju w okresie letnim. Podejmowano nawet próby stworzenia sieci agentów wśród samych Cyganów, jednak bezskutecznie. Na skutek tych działań ruch taborów zamarł niemal całkowicie. Administracyjnie dotknęło to 10360 osób (3500 dorosłych, 6860 dzieci do 16 roku życia, 1146 koczujących rodzin), co stanowiło wówczas ok. 75% ogólnej liczby Cyganów w Polsce. Zatrzymano wtedy 21 osób poszukiwanych za popełnienie przestępstw, zarejestrowano 1300 mężczyzn podlegających obowiązkowi służby wojskowej, 297 osób bez meldunku i 1529 Romów bez dowodów osobistych lub posiadających nieaktualne dokumenty.

Podstawa prawna

Nie było odpowiedniej ustawy, która regulowałaby działania władz i równoznacznie odnosiłaby się do zakazu prowadzenia wędrownego stylu życia i obowiązku ewidencji. Administracja powoływała się więc na inne przepisy. W specjalnie sporządzonym załączniku O możliwościach zastosowania przepisów ogólnopaństwowych do ludności cygańskiej ograniczających przede wszystkim ich koczowniczy tryb życia znajdowało się 10 ustaw i instrukcja ich stosowania. Powoływano się m.in. na ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, o zgromadzeniach, o ochronie przeciwpożarowej i in. Na podstawie powyższych przepisów zarzucano Cyganom, że poprzez swoje wędrówki powodują roznoszenie chorób zakaźnych, organizują zbiorowiska bez zezwolenia i stwarzają niebezpieczeństwo zaprószenia ognia.

Liczba Romów prowadzących wędrowny tryb życia w PRL

Rok Liczba rodzin Liczba osób
po roku 1950 75% ponad 10 tysięcy
1970 205 1069
1976 85 453
1983 34 388

Źródło:[1]

Przewidywane efekty

Działania te miały umożliwić wprowadzenie idei produktywizacji Romów. Zamierzano ułatwić im zdobycie pracy, a na ich dzieci rozciągnąć obowiązek nauki, doprowadzając w konsekwencji do integracji, a raczej asymilacji ze społeczeństwem polskim.

W konsekwencji akcji przeprowadzonej w marcu 1964 r. w miejscu zatrzymania pozostało początkowo tylko 129 romskich rodzin, a nie podporządkowało się 657. Natomiast 360 deklarowało zaprzestanie wędrówki w najbliższym czasie.

Bibliografia

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • M. G. Gerlich, The Gypsies or the Romany, [w:] Ethnic Minorities and Ethnic Majority. Sociological Studies of Ethnic Relations in Poland, red. M. S. Szczepański, Katowice 1997.
  • P. Krzyżanowski, Akcja osiedleńcza ludności cygańskiej w PRL, „Dialog=Pheniben” 1996, nr 2.
  • Ł. Kwadrans, Education of the Roma in the Czech Republic, Poland and Slovakia – gap confrontation between expectations and reality – comparative research, Wrocław 2011.
  • Ł. Kwadrans, Edukacja Romów. Studium porównawcze na przykładzie Czech, Polski i Słowacji, Wrocław-Wałbrzych 2008.
  • Ł. Kwadrans, Romowie. [w:] Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce po II wojnie światowej. Wybrane elementy polityki państwa, red. S. Dudra, B. Nitschke, Kraków 2010.
  • A. Mirga, Romowie – proces kształtowania się podmiotowości politycznej, [w:] Mniejszości narodowe w Polsce. Państwo i społeczeństwo polskie a mniejszości narodowe w okresach przełomów politycznych 1944-1989, P. Madajczyk (red.), Warszawa 1998.
  • A. Mirga, Romowie w historii najnowszej Polski, [w:] Mniejszości narodowe w Polsce, (red.) Z. Kurcz, Wrocław 1997.
  • L. Olejnik, Polityka narodowościowa Polski w latach 1944-1960, Łódź 2003.
  • L. Ostałowska, Testament Cygana Felusia, „Magazyn Gazety Wyborczej”, 15.06.2000.
  • Ł. Sołtysik, Akcja ankietyzacyjna „C” z 22 września 1952 r. i paszportyzacja Romów z 7-10 marca 1955 r. na Dolnym Śląsku, [w:] Aparat bezpieczeństwa Polski Ludowej wobec mniejszości narodowych i etnicznych oraz cudzoziemców. Studia nad zagadnieniem, J. Syrnyk (red.), Warszawa 2009.
  • Ł. Sołtysik, Polityka Polski Ludowej wobec Romów w latach 1944/45-1989, [w:] InteRRa 6. Interkulturalita a narodnostne mensiny: v socialnych, filozofickych, pedagogick¬ych, kulturnych, historickych, a prirodovednych suvislostiach, J. Balvin, Lenka Vavrekova a kolektiv (red.), Spisska Nova Ves 2008.
  • Ł. Sołtysik, Roma situation in Polish People’s Republic as reflected in the document from July 1984. Remarks on the consequences of 35 years of Poland’s policy towards Roma community, [w:] Situation of Roma Minority in Czech, Poland and Slovakia, J. Balvin, Ł. Kwadrans (red.), Wrocław 2009.
  • Ł. Sołtysik, Romowie w polityce komunistycznych władz Polski (1944/1945-1989), [w:] Internacjonalizm, czy…? Działania organów bezpieczeństwa państw komunistycznych wobec mniejszości narodowych (1944-1989), (red.) J. Hytrek-Hryciuk, G. Strauchold, J. Syrnyk, Wrocław 2011.
  • H. Chałupczak, T. Browarek, Mniejszości narodowe w Polsce 1918-1995, Lublin 1998.

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004, s. 148-153; M. G. Gerlich, The Gypsies or the Romany, [w:] Ethnic Minorities and Ethnic Majority. Sociological Studies of Ethnic Relations in Poland, red. M. S. Szczepański, Katowice 1997; Ł. Kwadrans, Edukacja Romów. Studium porównawcze na przykładzie Czech, Polski i Słowacji, Wrocław-Wałbrzych 2008, s. 174; idem, Romowie. [w:] Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce po II wojnie światowej. Wybrane elementy polityki państwa. Red. S. Dudra, B. Nitschke, Kraków 2010, s. 244; A. Mirga, Romowie – proces kształtowania się podmiotowości politycznej, [w:] Mniejszości narodowe w Polsce. Państwo i społeczeństwo polskie a mniejszości narodowe w okresach przełomów politycznych 1944-1989, P. Madajczyk (red.), Warszawa 1998, s. 110-179; L. Olejnik, Polityka narodowościowa Polski w latach 1944-1960, Łódź 2003, s. 563, 565, 584; Ł. Sołtysik, Polityka Polski Ludowej wobec Romów w latach 1944/45-1989, [w:] InteRRa 6. Interkulturalita a narodnostne mensiny: v socialnych, filozofickych, pedagogick¬ych, kulturnych, historickych, a prirodovednych suvislostiach, J. Balvin, Lenka Vavrekova a kolektiv (red.), Spisska Nova Ves 2008, s. 467, 469; idem, Romowie w polityce komunistycznych władz Polski (1944/1945-1989), [w:] Internacjonalizm, czy…? Działania organów bezpieczeństwa państw komunistycznych wobec mniejszości narodowych (1944-1989), red. J. Hytrek-Hryciuk, G. Strauchold, J. Syrnyk, Wrocław 2011.