Architektura romska

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Domy romskie - Bułgaria. Fot. J. Balkowski

Architektura romska – obejmuje wszelkie zjawiska architektoniczne będące wytworem społeczności romskiej. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że społeczność, która prowadziła nomadyczny tryb życia, wytworzyła własną architekturę. W południowo-wschodniej Europie istnieje niezwykły styl architektoniczny tworzony przez Cyganów. Przejawia się w pomnikach cmentarnych, a także w budynkach mieszkalnych, również tych spełniających role siedziby władz obyczajowych. Można odnieść wrażenie, że niektóre romskie budowle są nierzeczywiste w swej zawiłości i kolorystyce. To najczęściej mieszanka niemal wszystkich stylów architektonicznych. Trzeba szczególnej wrażliwości etnograficznej, aby trafnie odczytywać tę architekturę. Zazwyczaj głowa rodziny wybierała styl, rozmiar i rodzaj wykończeń na podstawie własnych osobistych upodobań lub wspomnień domów i miejsc widzianych w innych krajach. Rezultatem takiego podejścia była fantastyczna zbieranina budynków, które trudno sklasyfikować pod względem zachodnich kanonów stylistycznych. Bardzo często domy te są podobne do ogromnych puzzli, stworzonych z zestawu obrazów lub zdjęć wielu różnych budynków. Jak można wyjaśnić dachy w stylu indyjskim zwieńczające neoklasyczne budynki? Dachy mansardowe na strukturach w nieprawdopodobnym stylu? Heterogeniczne zespoły zróżnicowanych i kontrastowych elementów? W architekturze romskiej dostrzegamy wpływy kulturowe państw sąsiadujących i oddziaływanie europejskiego stylu życia. Zaskakuje jakość wykonania skomplikowanych dekoracji, elementów architektonicznych i budynków. Elementy, które zwracają na siebie uwagę, to np. zwieńczenia dachów, które bardzo często nie mają praktycznego zastosowania. Zazwyczaj ich jedyną funkcją jest reprezentowanie (poprzez brak proporcji i absolutną zbędność) finansowej i społecznej siły rodziny. Charakterystyczne dla architektury romskiej są rzeźby (o rytualnym i symbolicznym znaczeniu). Pochodzą przeważnie z kultury indyjskiej. Najczęściej wykorzystywane motywy to kolczaste promienie słońca, różne formy geometryczne, księżyc, zoomorficzne formy. Godne uwagi są szczyty dachów opatrzone napisami z metaloplastyki podającymi datę budynku i nazwę rodziny lub żony. Najbardziej okazałe przykłady romskiej architektury znajdują się na obrzeżach rumuńskich miast lub przy trasach wylotowych na pograniczu z Węgrami i Bułgarią. Wyglądają jak olbrzymie zatrzymane tabory.

Bibliografia

  • Renata Calzi, Patrizio Corno, (photos: Carlo Gianferro), Gypsy Architecture: Houses of the Roma in Eastern Europe, Edition Axel Menges, 2007.