Bare mageripena (wielkie skalania)

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Bare mageripena (wielkie skalania) – rzeczy lub zjawiska zakazane dla Romów (skalane same w sobie lub takie, które powodują skalanie). Skalania to jedne z najważniejszych kategorii określających granicę etniczno-kulturową między Romami a nie-Romami. Cyganie (niektóre grupy) dzielą skalania (ze względu na skutki) na dwie kategorie: Wielkie Skalania i Małe Skalania. Podlegają one orzecznictwu cygańskiemu. Są przedmiotem rozstrzygnięć dokonywanych przez Śero Roma lub Jonkaro (Polska Roma), a także Kris (Kełderasze).

Nie wszystkie wielkie skalania mają takie same konsekwencje. Najcięższe ze skalań to te, które zagrażają trwałości i spójności grupy lub są związane z brakiem lojalności. Wielkim skalaniem zazwyczaj skutkuje: donoszenie na Cyganów do władz państwowych, oszukiwanie, okradanie i zabicie innego Roma. Karą za te przewinienia jest dożywotnie wykluczenie ze społeczności.

Pozostałe skalania skutkują zazwyczaj karami finansowymi, zadośćuczynieniem dla pokrzywdzonego lub czasowym wykluczeniem z grupy.

Inne wielkie skalania wiążą się z opozycją czyste – nieczyste i dotyczą sfery fizjologii, seksualności, części ciała i ubioru, naczyń i jedzenia. Kobieta może skalać mężczyznę zarzucając mu spódnicę na głowę lub rzucając trzewikiem. Przez groźbę nieczystości Cyganie często odmawiali zamieszkania w budynkach piętrowych, gdyż mogły nad nimi mieszkać kobiety i ich skalać. Niedozwolone są niektóre czynności seksualne. Skalanie wiąże się z częściami ciała kobiety od pasa w dół, a także jej ubioru. Niektóre potrawy są zakazane, a bezwzględnie nie powinno się spożywać mięsa końskiego czy psiego.

To tylko kilka przykładów z długiej listy skalań. Obecnie wiele z nich zatraciło swe znaczenie, pozostałe długo jeszcze będą potwierdzać odmienność obyczajów cygańskich od innych kultur. Pozbyć się skalania można niekiedy przez przysięgę bądź po poddaniu się karze wyznaczonej przez Śero Roma.


Bibliografia:

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • M. Courthiade, O romskim sądzie obyczajowym, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • A. J. Kowarska, O sądach cygańskich. Znaczenie starszyzny w rozstrzyganiu sporów w kontekście prawa zwyczajowego, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • E. Marushiakova, V. Popov, Sąd cygański w Europie Wschodniej, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.
  • M. Szewczyk, Unia Europejska i Romowie. System wobec kultury etnicznej, Tarnów 2013.

Linki zewnętrzne: