Cacipen

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Cacipen – prawda, prawdomówność, kodeks postępowania. Godny szacunku Rom (lub po prostu człowiek – manus) przestrzega cacipen. Kłamca może się spodziewać pogardy. Jednak kłamstwo w stosunku do gadzia (nie-Roma) nie podlega ocenie negatywnej, a w niektórych grupach romskich traktowane jest jako synonim sprytu.

Zasada cacipen jest realizowana niemal we wszystkich grupach romskich, ale w różny sposób. Złamanie tej zasady dotyczy sfery etyczno-moralnej i nie musi powodować skalania, wykluczenia ze społeczności. W odróżnieniu od romanipen – cacipen dotyczy również w pewnym sensie gadziów. Gadzio nigdy nie stanie się Romem, ale może zyskać szacunek i stać się ciacio, gdy jest szczególnie pomocny i prawdomówny.

Mechanizmem, który czuwa nad spójnością grup romskich, jest silnie rozwinięta wewnętrzna kontrola społeczna w postaci kodeksu norm zachowania (zasada mageripen, romanipen, manusipen, cacipen, phuripen). Instytucje wewnętrznego sądownictwa są odmienne w poszczególnych grupach romskich. Jeżeli Rom stosuje w życiu codziennym powyższe zasady, będzie postrzegany jako moralny przywódca, człowiek mądry i prawdziwy. Zazwyczaj posiada wtedy znaczne wpływy w grupie i może decydować o istotnych sprawach społeczności.

Bibliografia

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • A. J. Kowarska, O sądach cygańskich. Znaczenie starszyzny w rozstrzyganiu sporów w kontekście prawa zwyczajowego, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • A. J. Kowarska, Polska Roma. Tradycja i nowoczesność, Warszawa 2005.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.

Linki zewnętrzne