Cyganologia

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Cyganologia – dział etnologii oraz językoznawstwa zajmujący się badaniem dziejów, kultury i języka Cyganów/Romów. Rozwój badań filologicznych, historycznych i etnograficznych w tym zakresie należy datować na koniec XVIII w. Trzy wymienione dyscypliny naukowe stanowią podstawę interdyscyplinarnych, wielokierunkowych poszukiwań badawczych, które można nazwać cyganologią. Współcześnie również angażuje się socjologię, pedagogikę i inne nauki humanistyczne czy społeczne. Od 1888 r. w Wielkiej Brytanii działa towarzystwo naukowe „Gypsy Lore Society” o charakterze międzynarodowym, koncentrujące się na badaniach folkloru cygańskiego i innych zagadnień dotyczących tej społeczności. Towarzystwo wydaje kwartalnik „Journal of the Gypsy Lore Society”. Jest to najstarsze czasopismo naukowe poświęcone tematyce cygańskiej. W Polsce najważniejsze pismo cyganologiczne to „Studia Romologica”, które znalazły się na liście czasopism punktowanych MNiSW. Literatura naukowa o Cyganach/Romach jest coraz obfitsza. Szczególnie po roku 1989 i w XXI w. obserwuje się ożywienie wydawnicze i badawcze w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. W Polsce dopiero w XX w. pojawiły się książki oraz artykuły dotyczące folkloru, kultury i tradycji Romów. Są to prace nie tylko filologów, ale i etnografów. Do tej pory brakowało opracowań prawniczych i socjologicznych. W tekstach autorów zagranicznych można znaleźć opisy grup przybyłych do Polski w XIX w., ale grupy Polska Roma i Bergitka Roma pozostawały dotąd nauce prawie nieznane. Wybitni polscy cyganolodzy: Adam Bartosz, Jerzy Ficowski, Marian Gerlich, Agnieszka Kowarska, Andrzej Mirga, Lech Mróz i Sławomir Kapralski. Oprócz ważnych prac etnografów, filologów i historyków dostępne są analizy ekonomistów, socjologów, opracowania dotyczące współczesnej sytuacji Romów i ich problemów. Cyganologia rozwija się na uniwersytetach w Polsce i za granicą (m.in. Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Uniwersytet w Manchesterze, Uniwersytet w Graz, Uniwersytet Konstantyna Filozofa w Nitrze). Termin „cyganologia” jest obecnie przedmiotem dyskursu. W sferze instytucjonalnej funkcjonuje raczej romologia (od endoetnonimu „Romowie”). Niektórzy cyganolodzy dzielą tę dziedzinę na tradycyjną i współczesną (odróżniając podejście do społeczności cygańskiej jako jednej, szerokiej grupy i kładąc nacisk na świadomość zróżnicowania grupowego oraz braku poczucia wspólnoty). W XXI w. pojawiają się prace, w których tradycyjne rozważania cyganologiczne i wątki dotyczące kultury, dziejów i języka Romów łączy się z refleksją teoretyczną nad współczesnymi problemami istotnymi dla grupy.

Bibliografia:

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1965.
  • A. Fraser, Dzieje Cyganów, Warszawa 2001.
  • S. Kapralski, Naród z popiołów. Pamięć zagłady a tożsamość Romów, Warszawa 2012.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.

Linki zewnętrzne: