Getto

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Getto – odizolowana przestrzeń, zazwyczaj miejska, przeznaczona do zamieszkania dla mniejszości narodowej, etnicznej, kulturowej bądź religijnej. Społeczność ta nie ma prawa mieszkać w innym miejscu niż getto lub nie wolno jej nigdzie indziej przebywać.

Od czasów średniowiecza do XX w. przez getto rozumiano przede wszystkim wydzielony obszar miasta, zamieszkany przez Żydów lub przedstawicieli innych narodów. W wielu europejskich miastach do XIX w. getta pozostawały dla Żydów i innych mniejszości przymusowym miejscem osiedlania. W krajach okupowanych przez hitlerowców w czasie II wojny światowej władze okupacyjne tworzyły zamknięte i strzeżone getta, w których przymusowo osiedlano ludność żydowską z danego terenu. Getta te były zazwyczaj otoczone strzeżonym od zewnątrz murem i całkowicie zależne od dostaw żywności oraz energii.

Getta tworzone były na terenie Ukrainy, Białorusi, Czech i Węgier, najczęściej jednak na terenach, które przed wojną należały do Polski. Getta tworzono m.in. w Białymstoku, Częstochowie, Kielcach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Radomiu, Warszawie, Wilnie i Lwowie. Powstawały w pierwszym etapie zaplanowanej i przeprowadzonej przez nazistów Zagłady Żydów.

Również Romowie byli osiedlani i przetrzymywani przez hitlerowców w gettach. W Polsce największa grupa romska (Romowie z Burgenlandu w Austrii) przebywała w getcie łódzkim.

Współczesne getta funkcjonują w wyniku procesów, których podstawą nie jest dyskryminacja prawna, lecz stratyfikacja ekonomiczna. Mury odgradzające Romów stanęły np. w czeskim Ústí nad Labem, czy w Ostrovany na Słowacji. W Polsce znajdują się osiedla budynków socjalnych, np. w Żywcu, zamieszkiwane w większości przez przedstawicieli społeczności romskiej.

Charakter getta mają także: niektóre dzielnice miast bułgarskich, w tym Sofii, wiejskie osady w Karpatach, osiedla robotnicze w Czechach i na Słowacji, Lunik IX w Koszycach. W tych współczesnych gettach, w każdym z osobna, zamieszkuje od kilkuset do kilkudziesięciu tysięcy Romów.

Specyficzną formą getta są osady romskie na Spiszu. Znajdują się one często na obrzeżach lub nieopodal wsi. Żyjący tam Romowie pozbawieni są dostępu do wody, kanalizacji, energii elektrycznej (np. Letanovce na Słowacji).

Gettoizacja niesie ze sobą szereg negatywnych skutków. Podstawowym z nich jest umocnienie podziału na „lepszych” i „gorszych”, który prowadzi do konfliktów społecznych.

Modelowe getto w rozumieniu socjologicznym charakteryzują następujące właściwości: wyraźna odrębność przestrzenna; względne podobieństwo statusu mieszkańców; poczucie odrębności społecznej i świadomościowej; odczuwanie enklawowości (wyłączenia) zarówno przez mieszkańców, jak i obserwatorów spoza badanego obszaru; niska przenikliwość pomiędzy obszarem wyłączonym a światem otaczającym.

Bibliografia:

  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • A. Fraser, Dzieje Cyganów, Warszawa 2001.
  • B. Jałowiecki, W. Łukowski, Gettoizacja polskiej przestrzeni miejskiej, Warszawa 2007.
  • S. Kapralski, Naród z popiołów. Pamięć zagłady a tożsamość Romów, Warszawa 2012.


Linki zewnętrzne: