International Romani Union

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

International Romani Union, IRU (Międzynarodowy Związek Romów, Międzynarodowa Unia Romska) – założona w 1977 r. ponadnarodowa organizacja romskich aktywistów, uznawana przez wiele instytucji, współpracująca z ONZ, OBWE, Radą Europy i Komisją Europejską.

My naród Romów, Członkowie Romani Union, jesteśmy zdecydowani bronić przyszłości pokoleń Romów przed narodowym zagrożeniem i nienawiścią, które wiele razy za naszego życia sprowadziły na Romów niewypowiedziane cierpienia, nędzę oraz wojenne ludobójstwo i pokładać wiarę w podstawowe prawa człowieka, honor i wartość ludzkiego życia, szacunek dla różnorodności, równe prawa dla mężczyzn, kobiet, dzieci oraz małych i wielkich narodów – fragment preambuły Karty Światowego Komitetu Romów (International Romani Union).

Geneza powstania organizacji

Jeszcze przed II wojną światową Romowie podejmowali próby jednoczenia się i organizowania w kontekście narodowym i ponadnarodowym. Symbolika narodowa, np. w postaci romskiej flagi, pojawiała się również wcześniej. Pierwszy projekt flagi został przedstawiony i zaaprobowany na konferencji „Zjednoczeni Cyganie Europy”, która odbyła się w Bukareszcie w 1933 r. Międzynarodowy Komitet Cyganów w 1969 r. podobny projekt przedstawił również Radzie Europy. W 1959 r. Ionel Rotaru, który z Rumunii przybył do Francji, założył Międzynarodowe Stowarzyszenie Gitanów, zrzeszające różne grupy romskie o charakterze rodowym. Głównie byli to przedstawiciele rodu Kwieków. Wcześniej powstały inne organizacje: w roku 1925 Związek Cyganów w Związku Radzieckim, a w 1927 r. Związek Cyganów Białorusi. W Rumunii założono w 1926 r. tymczasowe Powszechne Stowarzyszenie Romów w Rumunii, które w 1934 r. na konferencji w Bukareszcie zostało zatwierdzone jako organizacja krajowa – Uniúnea Generála a Romilor din Romania. W Grecji w 1939 r. powstało panhelleńskie, kulturalne stowarzyszenie Cyganów greckich Ellinon Athinganon. Podobne inicjatywy w innych krajach przerwała wojna. Po zakończeniu wojny i powrocie tych Romów, którzy przeżyli Holokaust, powstały kolejne organizacje. W Niemczech Zachodnich w 1952 r. Verband der Sinti Deutschlands. W 1956 r. we Frankfurcie nad Menem Zentralkomitee der Zigeuner. W Bułgarii w 1945 r. założono pancygańską organizację ukierunkowaną przeciw faszyzmowi i rasizmowi i wspierającą rozwój cygańskiej mniejszości. W Wielkiej Brytanii powstał w 1966 r. Gypsy Council, w 1970 r. rozszerzając nazwę na Gypsy Council for Education, Culture, Welfare and Civil Rights – dla Cyganów i Travellersów. W roku 1974 organizacja się rozpadła, a powstała National Gypsy Council, później zaś Association of Gypsy Organisations, która stowarzysza więcej organizacji, m.in. East Anglian Gypsy Council, Society of Travelling People, Romani Action Group i Romany Guild. Gypsy Conuncil działa w Wielkiej Brytanii do dziś. W latach 60 i 70 powstawały kolejne organizacje. We Francji w 1962 r. Association des Gitans et Tziganes de France, w 1968 r. Association Nationale des Tsiganes de France, a w 1972 r. Comité National d´Entente des Gens du Voyage. W byłej Jugosławii już na początku lat 70 romski ruch zdominowały dwie organizacje: Romano Phralipe w Skopje, a także organizacja romskiego poety, Slobodana Berberskiego, szefa IRU. Największy wkład w zorganizowanie cygańskiego ruchu o zasięgu międzynarodowym ma organizacja Comité International de Tzigane, założona w Paryżu w 1965 r. pod przewodnictwem Vanko Rudy. Współpracowała na polu informacji z organizacjami międzynarodowymi – Radą Europy, UNESCO i komisją watykańską Sprawiedliwość i Pokój. Razem z Gypsy Council przyczyniła się do zorganizowania pierwszego kongresu w 1971 r., w którym uczestniczyli również Romowie z ówczesnej Jugosławii i Czechosłowacji. Z Czechosłowacji przybyła na historyczny, pierwszy kongres trzyosobowa delegacja członków Svazu Cikánů-Romů.

Działalność IRU

W 1977 r. uznano, że konieczne jest utworzenie World Romani Union (późniejsza nazwa: International Romani Union). Było to kluczowe dla uznania przez ONZ Cyganów, Romów, Sinti, Gitanów, Gypsies i innych koczowników jako podmiotów polityki międzynarodowej. Podkomisja ONZ ds. Zapobiegania Dyskryminacji i Ochrony Mniejszości stwierdziła, że w wielu krajach żyją Cyganie, Sinti i inni koczownicy i że Cyganie, właściwie nazywani Romami, mają historię, kulturę i język wywodzące się z Indii. Zwróciła się do krajów członkowskich, aby Cyganom, żyjącym na ich terenie, zapewniły wszelkie prawa, jakie im przynależą. W marcu 1978 r. doszło do przyjęcia IRU do sekcji organizacji pozarządowych przy ONZ na zasadzie członka obserwatora. Było to głównie zasługą Jána Cibuĺi, romskiego lekarza, pochodzącego ze Słowacji. Kolejnym prezydentem IRU został dziennikarz i poeta z Belgradu, Rajko Djurić. Następnym wybrano prawnika, Emila Ščukę. IRU stała się partnerem licznych organizacji międzynarodowych i europejskich. Podjęła współpracę z Unią Europejską, Radą Europy i ONZ. Od szóstego kongresu (w Lanciano, Włochy 2004 r.) prezydentem IRU był Stanisław Stankiewicz z Polski. Międzynarodowa Unia Romów (IRU) odegrała ważną rolę zwłaszcza w latach 90 ubiegłego wieku. Działa w niej grupa ludzi, którzy stanowią znaczną siłę nacisku na organizacje europejskie. Jej przedstawiciele są aktywnymi członkami organizacji krajowych, uczestnikami seminariów i konferencji na temat bezpieczeństwa i współpracy w Europie. W 1990 r. narodziła się idea utworzenia Europejskiego Parlamentu Romów. Z inicjatywy IRU na wiosnę 1991 r. w Ostii koło Rzymu przedstawiciele 15 krajów proklamowali Europejską Radę Unii Romów – Europaqo Komitete Romani Uniaqo. Jej zadaniem jest porozumienie między europejskimi organizacjami i instytucjami. W 1993 r. IRU uzyskała status członka Rady Społeczno-Ekonomicznej przy ONZ. W uzyskaniu takiej pozycji przysłużyli się aktywni działacze IRU, głównie ówczesny prezydent Rajko Djurić, wiceprezydenci Nicolae Gheorghe i Ian Hancock oraz kolejni prezydenci, Sait Balić i Emil Ščuka, a także wybitny lingwista, Marcel Courthiade, a także inni znakomici romolodzy i działacze romscy. W latach 90, po zmianach polityczno-społecznych w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, powstały kolejne organizacje romskie. Niektóre z nich ściśle współpracują z IRU, inne w ramach działalności w strukturach IRU zdobywają wyższe kompetencje (na polu polityki, walki o prawa człowieka, polepszania poziomu życia swoich obywateli, edukacji, prezentacji własnej kultury w ramach społeczeństwa większościowego, a także umocnienia tożsamości, zachowania języka i tradycji). Działania te mają zróżnicowany charakter w zależności od kraju. Dziś do IRU należą przedstawiciele 30 krajów Europy i 4 krajów pozaeuropejskich: Kanady, USA, Meksyku i Izraela. Mimo że IRU tworzą głównie przedstawiciele romskich elit, które nie do końca reprezentują wszystkie grupy Cyganów/Romów, organizacja ta w dużym stopniu przyczynia się do polepszania życia romskiej społeczności.

Deklaracja Narodu Romskiego wydana przez IRU w 2000 r.: My Naród, którego pół miliona członków zostało wymordowanych w zapomnianym Holocauście, Naród składający się z jednostek zbyt często dyskryminowanych, marginalizowanych i będących ofiarami nietolerancji i prześladowań, mamy marzenie i jesteśmy zaangażowani w jego realizację. Jesteśmy Narodem, mamy wspólną tradycję, tę samą kulturę, takie samo pochodzenie, ten sam język; jesteśmy Narodem.

Bibliografia:

Linki zewnętrzne: