Kongresy romskie

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Kongresy romskie – międzynarodowe konferencje romskich aktywistów odbywające się od 1971 r., służące organizowaniu środowiska, kształtowaniu poczucia wspólnoty, tożsamości narodowej, symboli narodowych, reprezentacji w instytucjach międzynarodowych i wymiany doświadczeń oraz kształtowania polityki służącej poprawie sytuacji Cyganów/Romów.

Geneza międzynarodowych spotkań

Jeszcze przed II wojną światową Romowie podejmowali próby jednoczenia się i organizowania w kontekście narodowym i ponadnarodowym. Symbolika narodowa, np. w postaci romskiej flagi, pojawiała się również wcześniej. Pierwszy projekt flagi został przedstawiony i zaaprobowany na konferencji „Zjednoczeni Cyganie Europy”, która odbyła się w Bukareszcie w 1933 r. Międzynarodowy Komitet Cyganów w 1969 r. podobny projekt przedstawił również Radzie Europy. W kwietniu 1971 r. w Orpington koło Londynu odbył się I Kongres Światowej Unii Romów – World Romani Union (WRU), później przemianowanej na International Romani Union (IRU). Pierwszy kongres poprzedziły liczne wcześniejsze inicjatywy, jakie podejmowały romskie i sintowskie organizacje nie tylko w krajach zachodniej Europy.

Kongresy

Kongres londyński miał miejsce w dniach 1-12 kwietnia 1971 r. Uczestniczyły w nim 23 osoby z czternastu krajów, łącznie z Indiami, a także obserwatorzy z innych państw. Głównym celem pierwszego światowego kongresu zorganizowanego przez World Romani Union było utworzenie sieci kontaktów między poszczególnymi krajami i przedstawicielami Cyganów/Romów, Sinti i Travellersów, ustalenie liczebności Romów w tych krajach oraz zainicjowanie międzynarodowego ruchu Romów. Pierwszym prezydentem WRU został wybrany Slobodan Berberski z ówczesnej Jugosławii. Organizacja Comité International de Tzigane wspólnie z Gypsy Council przyczyniła się do zorganizowania kongresu londyńskiego, w którym uczestniczyli również Romowie z ówczesnej Jugosławii i Czechosłowacji. Z Czechosłowacji przybyła trzyosobowa delegacja członków Svazu Cikánů-Romů. Zostali zaproszeni również romolodzy, uczestniczący w charakterze obserwatorów. Pierwszy, światowy kongres był na długo, bo aż do 1990 r., ostatnim międzynarodowym spotkaniem, w którym Romowie z krajów wschodnioeuropejskich mogli aktywnie uczestniczyć i podczas którego wymieniali doświadczenia, dzielili się sukcesami i problemami. Przyjęto wówczas i proklamowano dwa symbole: flagę i hymn romski. Przy ognisku po raz pierwszy odśpiewano hymn Dźelem, dźelem... i rozwinięto romską flagę, uznaną dziś przez Romów całego świata. Hymn opracował muzycznie romski muzyk i działacz z Belgradu, mieszkający w Paryżu – Jarko Jovanović, współorganizator i uczestnik kongresu. W oparciu o te dwa nowe symbole, przyjęte jako prezentujące naród romski, uczestnicy kongresu postulowali, aby zamiast nazw Cygan, Gypsy, Gitano i ich wariantów, używać w stosunku do Romów ich własnej nazwy: Rom, Romowie, tam gdzie konkretna grupa z tą nazwą się identyfikuje (nie dotyczy to grupy Sinti). Kongres stał się w istocie zaczątkiem międzynarodowego ruchu romskiego. Drugi światowy kongres Romów odbył się w Genewie 8-11 kwietnia 1978 r. Prezydentem obrano wówczas Jána Cibułę, romskiego lekarza, emigranta ze Słowacji, mieszkającego w Szwajcarii. Na ten kongres Romom z krajów wschodniej Europy nie pozwolono wyjechać. W kongresie uczestniczyło około 60 delegatów i wielu obserwatorów z 26 krajów, przeważnie zachodnioeuropejskich. Ogłoszono wówczas, że ojczyzną Romów są Indie, uznano też, że specyficzna kultura i język Romów mają prawo być zachowane i rozwijać się. Proklamowano potrzebę uznania przez gremia międzynarodowe asymilacyjnej polityki, stosowanej przez kraje wschodniej Europy, za niewłaściwą. Na podstawie dokumentu przygotowanego przez sprawozdawcę Francesco Caportiego z roku 1977 uznano, że utworzenie World Romani Union (późniejsza nazwa: International Romani Union) było kluczowe dla uznania przez ONZ Cyganów, Romów, Sinti, Gitanów, Gypsies i innych koczowników jako podmiotów polityki międzynarodowej. Trzeci kongres IRU odbywał się w Getyndze, w ówczesnej Republice Federalnej Niemiec, 16-20 maja 1981 r. Przybyło na niego ponad 300 delegatów z 22 krajów. Prezydentem IRU został dziennikarz i poeta z Belgradu, Rajko Djurić. Jednym z ważnych wydarzeń było wystąpienie delegata z Indii, Weer Rajendry Rishiego, który podkreślił związek Romów z ich praojczyzną indyjską. Czwarty kongres IRU miał charakter przełomowy dla międzynarodowego ruchu romskiego. Po raz pierwszy w kongresie udział wzięły liczne delegacje ze wschodniego bloku komunistycznego. Do tego czasu w spotkaniach międzynarodowych z bloku wschodniego brali udział w zasadzie tylko Romowie z Jugosławii i Węgier. Kongres odbywał się 8-11 kwietnia 1990 r. w Warszawie (dokładniej w Serocku koło Warszawy), dla upamiętnienia daty pierwszego kongresu w Orpington pod Londynem. Jeszcze przed otwarciem kongresu, przy wsparciu UNESCO, spotkała się grupa robocza pod kierunkiem lingwisty, Marcela Courthiade, która obradowała nad potrzebą standaryzacji cygańskiego-romskiego języka. W kongresie wzięło udział około 250 uczestników. W większości byli to delegaci z krajów wschodnioeuropejskich – z Polski, Czechosłowacji, Węgier, Rumunii, Albanii, Bułgarii i kilku republik ZSRR. Prezydentem obrano Saita Balića, Roma z Niszu w Serbii. Wybrano członków sześciu komisji roboczych: edukacji, kultury, Holokaustu, encyklopedii i języka. Po piątym kongresie, który miał miejsce w 1991 r. w Pradze, nastąpiła istotna zmiana w postrzeganiu IRU na arenie europejskiej. Prezydentem wybrano prawnika, Emila Ščukę. IRU stała się partnerem licznych organizacji międzynarodowych i europejskich. Zaistniała faktyczna współpraca z Unią Europejską, Radą Europy i ONZ. Podczas szóstego kongresu (w Lanciano, Włochy 2004 r.) prezydentem IRU został Stanisław Stankiewicz z Polski. Stankiewicz sprawował tę funkcję nieprzerwanie do czasu VIII Kongresu, który odbył się 7-9 kwietnia 2013 r., w rumuńskim Sibiu. Podczas ostatniego kongresu miejsce Stankiewicza zajął zasłużony działacz romski z Rumunii, Florin Cioaba.

Bibliografia:

Linki zewnętrzne: