Królowie cygańscy

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Królowie cygańscy – instytucja królów cygańskich funkcjonowała w Polsce w XVII i XVIII w., a powołana została na nowo w innej formie po I wojnie światowej. W dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce funkcje królewskie pełniła rodzina Kwieków. Król był przywódcą cygańskiej starszyzny. Po II wojnie światowej instytucja króla cygańskiego szybko odeszła w zapomnienie w związku odmienną polityką władz państwa w stosunku do mniejszości romskiej. W grupie Polska Roma król nosi tytuł Szero Rom. Królowie cygańscy (właściwe określenie dla przywódcy społeczności rodowej, grupowej, krajowej) zachowali się jedynie w Rumunii, w Polsce i we Włoszech. Rozstrzygają wewnętrzne spory i reprezentują społeczność w kontaktach z lokalnymi władzami. Rozróżniamy dwie odmienne definicje instytucji króla cygańskiego. Pierwsza dotyczy osoby uznanej przez władze danego państwa jako oficjalnego zwierzchnika społeczności romskiej (w państwach nowożytnych aż do XX wieku). Król był oficjalnym reprezentantem Cyganów przed władzami danego państwa bądź na danym terytorium. Jego funkcja polegała z jednej strony na ochronie interesów Romów, z drugiej zaś (jeśli nie przede wszystkim) na utrzymywaniu porządku i zbieraniu podatków (najczęściej nie był to Rom). Zgodnie z drugą definicją król to przywódca Romów (który nie został narzucony z zewnątrz), zwierzchnik obyczajów i tradycji. Na przykład w Rumunii wielu przywódców lokalnych, pretendujących do władzy nad wszystkimi grupami tamtejszych Romów, nadal mianuje się królami, czy też cesarzami. Tacy Romowie obecnie nie posiadają oficjalnego poparcia ze strony władz państwowych, są (podobnie jak polski Szero Rom) powszechnie uznanymi zwierzchnikami swoich społeczności i autorytetami w sprawach romskiej tradycji. Lista królów cygańskich: Janczy, Matiasz Korolewicz (mianowany Starszym na mocy przywileju z 1652 r.), Jan Nawrotyński (mianowany Starszym na mocy przywileju z 1668 r.), Molski (przypuszczalnie otrzymał przywilej od Michała Korybuta Wiśniowieckiego), Stanisław Węgłowski (mianowany przywilejem 10 lipca 1682 r., nadanym w Jaworowie przez Jana III Sobieskiego; przywilej podporządkował zwierzchnictwu Węgłowskiego Cyganów w Koronie i Wielkim Księstwie Litewskim), Jan Deweltowski (1703-1705; ze szczególnym uwzględnieniem Litwy i Żmudzi), Bonawentura Jan Wiera (mianowany przywilejem z 1705 r. – z wyróżnieniem ziemi przemyskiej, lwowskiej i sanockiej), Stanisław Godziemba Niziński, Żulicki, Jakub Trzciński (1729-1731) – pierwszy zwierzchnik Cyganów z tytułem królewskim, Franciszek Bogusławski (mianowany królem w 1731 r.), Józef Gozdawa Boczkowski (mianowany w 1761 r. na obszar województw małopolskich), Jakub Znamierowski (1780-1795; na obszar Wielkiego Księstwa Litewskiego), Babiński (zwierzchnik Cyganów w Koronie). Koronacje w II Rzeczpospolitej: Michał I Kwiek, Grzegorz Kwiek, Dymitr Koszor Kwiek, Michał II Kwiek, Bazyli Kwiek, Mikita Kościeniak, Janusz Kwiek (1937-1939), Rudolf Kwiek (zrzekł się tytułu królewskiego w 1946).

Bibliografia:

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • A. Fraser, Dzieje Cyganów, Warszawa 2001.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.
  • L. Mróz, Dzieje Cyganów-Romów w Rzeczypospolitej XV-XVIII w., Warszawa 2001.

Linki zewnętrzne: