Kris

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Kris (Romano kris, zgromadzenie starszych) – zgromadzenie starszych zwoływane w celu rozstrzygnięcia ważnych spraw dla społeczności romskiej. W przypadku Kelderaszów rozstrzygnięcia przypisuje się całemu zgromadzeniu. W grupie Polska Roma ostateczne decyzje podejmuje Szero Rom.

Specyfika działania Romano kris

Kris jest to rada starszych, składająca się z kilkunastu (czasem kilkudziesięciu) Romów, cenionych i cieszących się szczególnym szacunkiem. Są oni wybierani przez starszych danej naci, z której się wywodzą i którą mają reprezentować podczas krisu jako sędziowie. Jedna z osób przewodniczy obradom i jej głos jest decydujący. Przewodniczący zgromadzenia nazywany jest Krisako Rom i to on ogłasza wyroki w oparciu o rady innych starszych.

Kris zajmuje się skalaniami, rozsądza spory pomiędzy Romami należącymi do Kelderaszów (plotki, pomówienia, pobicia, brak szacunku wobec osób już nieżyjących). Poszczególne vice (z jednej naci) mogą wybrać jednego starszego, dysponującego dzięki temu większą liczbą głosów. W Polsce w okresie wędrówek taborów wybierany był tylko jeden zwierzchnik krisu, natomiast głowy rodów pełniły funkcje przywódców. Kiedy na skutek osiedlenia zaczęły powstawać terytorialne związki i wspólnoty, wzrosło znaczenie więzi lokalnych i autorytetu miejscowych przywódców. Dlatego obecnie podczas krisu przewodniczy dwóch lub nawet trzech zwierzchników różnych naci.

Gdy dochodzi do zatargu pomiędzy vicami, ich liderzy roztrząsają spór pomiędzy sobą podczas spotkania, które nazywa się divano. Jeśli przywódcy nie mogą dojść do porozumienia, konieczne jest zwołanie krisu.

Konflikty na pograniczu grup romskich

Obecnie coraz częściej dochodzi do mieszanych małżeństw pomiędzy Lowarami, Kelderaszami i Cyganami z grupy Polska Roma, w związku z czym instytucją, do której te dwa pierwsze ugrupowania mogą się zwrócić z pytaniem lub problemem jest także Szero Rom. Dotyczy to oczywiście Romów, którzy pozostają w związkach mieszanych lub Romów w takich rodzinach urodzonych. W przypadku gdy dochodzi do konfliktu pomiędzy Romem z Polskiej Romy a Kelderaszem rozstrzygnięcie sporu jest trudne. Kelderasz może dochodzić swoich praw jedynie przed krisem. Polska Roma nie osądza Kelderasza, a Kelderasze nie osądzają Cygana z grupy Polska Roma. Ewentualne rozstrzygnięcie sporu możliwe jest wyłącznie na drodze negocjacji pomiędzy pokrzywdzonym a sprawcą.

Bibliografia:

  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • M. Godlewska-Goska, J. Kopańska, Życie w dwóch światach. Tożsamość współczesnych Romów, Warszawa 2011.
  • A. J. Kowarska, O sądach cygańskich. Znaczenie starszyzny w rozstrzyganiu sporów w kontekście prawa zwyczajowego, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • A. J. Kowarska, Polska Roma. Tradycja i nowoczesność, Warszawa 2005.
  • A. J. Kowarska, Z badań nad przywództwem u polskich Romów, „Studia Romologica” 2013, nr 6.
  • E. Marushiakova, V. Popov, Sąd cygański w Europie Wschodniej, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.
  • http://www.muzeum.tarnow.pl/multimedia/studia_romologica1_2008.pdf

Linki zewnętrzne: