Mageripen

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Mageripen (skalanie) – związane z romanipen (romskością), dzieli świat na kategorie moralnej czystości (vuźo) i nieczystości (magerdo). Jest to jedno z najważniejszych pojęć w ramach romskiej tradycji, dotyczące idei rytualnej „czystości-nieczystości". Status „skalania" czyli rytualnej nieczystości jest sankcją za przekroczenie zasad romanipen. Osoba skalana zostaje (w różnym stopniu i formie) wykluczona z życia społecznego.

Śero Rom (Cygan Głowa), zwierzchnik w grupie Polska Roma, pełni funkcję prawodawcy, a zarazem sędziego i cieszy się ogromnym autorytetem. Kris, rada starszych, rozstrzyga spory i zajmuje stanowisko w sprawach ważnych dla społeczności w grupach Kełderaszy i Lowarów. Mechanizmem, który czuwa nad spójnością grup romskich, jest silnie rozwinięta wewnętrzna kontrola społeczna w postaci kodeksu norm i instytucji „swojskiego orzecznictwa sądowego” (zasada mageripen, romanipen, manusipen). Instytucje wewnętrznego sądownictwa są odmienne w poszczególnych grupach romskich. Skalaniem mogą skutkować relacje między kobietą a mężczyzną, relacje z członkami własnej społeczności, relacje z gadziami, kontakt z przedmiotami lub substancjami uznawanymi za nieczyste (np. wydzielinami ciała, dolnymi częściami ciała innej osoby), kontakt ze zmarłymi bądź chorymi ludźmi i zwierzętami. Prawidłowe postępowanie w tych sferach życia jest szczegółowo regulowane przez romską tradycję.

Cyganie Polska Roma dzielą skalania na dwie kategorie: Wielkie Skalania i Małe Skalania. Podlegają one tylko orzecznictwu cygańskiemu. Są przedmiotem rozstrzygnięć dokonywanych przez Szero Roma. Najcięższe ze skalań to donoszenie na Romów do władz państwowych i oszukiwanie, okradanie lub zabicie współbrata. Kara za nie to dożywotnie wykluczenie ze społeczności. W przypadku Małych Skalań (tzw. skalania kobiece, spódnicowe, trzewikowe, porodowe) nie musi rozstrzygać Szero Rom, może to robić Jonkary – pomocnik i zastępca Wielkiej Głowy.

Skalanie nie dotyczy starszych kobiet i dziewcząt przed okresem dojrzewania. Kobieta mogła np. skalać mężczyznę zarzucając mu spódnicę na głowę lub rzucając trzewikiem. Przez groźbę nieczystości Romowie często odmawiali zamieszkania w budynkach piętrowych, gdyż mogły nad nimi mieszkać kobiety i ich skalać. Nieczysta jest również kobieta w czasie porodu i jakiś czas po nim. Nieczyści są gadziowie (nie-Cyganie), którzy mają styczność z kobietą w czasie porodu, czyli lekarz i akuszerka. Wszystko, co jest wydalane z organizmu, jest nieczyste, a to, co ma zostać do niego wprowadzone, musi być czyste.

To tylko kilka ciekawszych przykładów z długiej listy skalań. Obecnie wiele z nich zatraciło swe znaczenie, pozostałe na pewno długo jeszcze będą potwierdzać odmienność obyczajów cygańskich od innych kultur. Pozbyć się skalania można przez przysięgę bądź po poddaniu się karze wyznaczonej przez Śero Roma.

Bibliografia

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • A. J. Kowarska, O sądach cygańskich. Znaczenie starszyzny w rozstrzyganiu sporów w kontekście prawa zwyczajowego, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • A. J. Kowarska, Polska Roma. Tradycja i nowoczesność, Warszawa 2005.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.

Linki zewnętrzne