Osady romskie

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Letanowce - widok ze wsi. Fot. Ł. Kwadrans

Osady romskie – odseparowane społecznie i terytorialnie osady zamieszkane przez Romów, usytuowane w pobliżu wsi i miasteczek, w których żyje społeczność większości.

Najwięcej lokalnych, osiadłych grup romskich przebywa m.in. w Serbii, Macedonii, Bułgarii, Rumunii, europejskiej części Rosji, na Węgrzech, Ukrainie. Getta romskie znajdują się w Czechach i na Słowacji. Na pograniczu polsko-słowackim również od wieków żyją osiadli Romowie, tworząc separowane osiedla czy osady na obrzeżach wsi bądź w ich pobliżu (Beskid Niski, Sądecki, Gorce, Podtatrze, Spisz, Orawa). Romowie znajdujący się w najtrudniejszej sytuacji socjalno-bytowej zamieszkują przede wszystkim północną i wschodnią Słowację. Oprócz ich skupisk w miastach na Słowacji spotyka się romskie osady, w których żyją głównie ludzie biedni, bezrobotni. Dotyczy to 600 osad, w których mieszka około 150 tysięcy ludzi. Zamieszkują oni zdewastowane i przeludnione bloki, chaty i szałasy zbudowane z odpadów.

Społeczność romskich osad jest młoda demograficznie, np. w Letanovcach około 75% mieszkańców to osoby niepełnoletnie. Słowacy zamieszkujący w pobliżu osad romskich z różnych względów starają się zmienić miejsce zamieszkania. M.in. z uwagi na ich zdaniem niski poziom nauczania w tamtejszych szkołach, do których uczęszcza coraz więcej Romów.

Osiedla romskie często mają charakter getta. Współczesne getta funkcjonują w wyniku procesów, których podstawą nie jest dyskryminacja prawna, lecz stratyfikacja ekonomiczna. Mury odgradzające Romów stanęły np. w czeskim Ústí nad Labem, czy w Ostrovany na Słowacji. W Polsce znajdują się osiedla budynków socjalnych, np. w Żywcu, zamieszkiwane w większości przez przedstawicieli społeczności romskiej.

Gettem można także nazwać: niektóre dzielnice miast bułgarskich, w tym Sofii, wiejskie osady w Karpatach, osiedla robotnicze w Czechach i na Słowacji, Lunik IX w Koszycach. Każde z tych skupisk zamieszkuje od kilkuset do kilkudziesięciu tysięcy Romów.

Specyficzną formą getta są osady romskie na Spiszu, leżące na obrzeżach lub nieopodal wsi. Żyjący tam Romowie pozbawieni są dostępu do wody, kanalizacji, energii elektrycznej (np. Letanovce na Słowacji).

Gettoizacja niesie ze sobą szereg negatywnych skutków. Podstawowym z nich jest umocnienie podziału na „lepszych” i „gorszych”, który prowadzi do konfliktów społecznych.


Bibliografia:

  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • D. M. Crowe, A History of the Gypsies of Eastern Europe and Russia, New York 1995.
  • E. Davidová, Romano drom. Cesty Romů 1945-1990. Zmeny v postaveni a způsobu života Romů v Čechách, na Moravĕ a na Slovensku, Olomouc 2004.
  • A. Fraser, Dzieje Cyganów, Warszawa 2001.
  • K. M. Gauß, Psożercy ze Svini, Wołowiec 2005.
  • M. Kozubík, Kultúra osady v subsystéme kultúry, „Edukacja Międzykulturowa”, 2014, nr 3.
  • M. Kozubik, (Ne)vinni a dilino Gadźo, Nitra 2013.
  • Ł. Kwadrans, Romowie w Czechosłowacji w latach 1945-1992, [w:] P. Borek (red.): O Romach w Polsce i w Europie. Tożsamość, historia, kultura, edukacja, Kraków 2009.
  • Ł. Kwadrans, The social, economic and demographic situation of Romanis in the Czech Republic, Poland and Slovakia, [w:] J. Balvin, M.E. Kowalczyk, Ł. Kwadrans (red.): Situation of the Roma Minority in the Czech Republic, Hungary, Poland and Slovakia. Vol. 2, Wrocław 2011.
  • W. Połeć, Romowie na Słowacji. Marginalizacja i postęp, [w:] E. Nowicka (red.): Romowie o sobie i dla siebie: nowe problemy i nowe działania w pięciu krajach Europy Środkowo-Wschodniej, Warszawa 2003.
  • M. Vašečka (red.): Čačipen Pal o Roma. Súhrnná správa o Rómach na Slovensku, Bratislava 2002.


Linki zewnętrzne: