Paszportyzacja

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Paszportyzacja – termin stosowany w obiegu dokumentów urzędowych. Paszportyzacją określano akcję wydawania dokumentów tożsamości dla Romów w dniach 7-10 marca 1955 r.

Początek akcji

W lutym 1955 r. podjęto decyzję o ponownej rejestracji Romów, a Departament Społeczno-Administracyjny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wydał 21 lutego tego roku zarządzenie w sprawie przeprowadzenia tzw. akcji paszportyzacyjnej Romów[1]. Ciężar działań spoczął na Biurach Ewidencji Ludności i Dowodów Osobistych oraz Milicji Obywatelskiej, gdyż miały one wydawać Romom tymczasowe zaświadczenia tożsamości na podstawie przedkładanych metryk urodzenia. Jednak nie wszyscy Romowie je posiadali, a rola organów administracji państwowej polegała często na wystawianiu brakujących dokumentów stanu cywilnego.

Założenia

Paszportyzacja miała być również elementem akcji agitacyjnej na rzecz zmiany sposobu życia Romów na osiadły, zakładania spółdzielni produkcyjnych, zatrudnienia i alfabetyzacji. Akcja miała być przeprowadzona w ścisłej współpracy z komitetami PZPR i Prezydiami Rad Narodowych. Obie akcje (akcja „C” i paszportyzacja) przeprowadzone przez administrację państwową i Milicję Obywatelską wpisywały się w działania władz centralnych, zmierzające do objęcia Romów ogólnopolskim, jednolitym systemem ewidencji ludności. Pozwoliły na zdobycie wiedzy o liczebności i sytuacji Romów w Polsce, co mogło służyć korekcie podejmowanych działań w zakresie osiedlania, produktywizacji i alfabetyzacji.

Konsekwencje

W latach sześćdziesiątych ponownie próbowano zapewnić Cyganom mieszkania i pracę. Komisja ds. Narodowościowych Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej zaleciła powołanie organizacji społecznej Cyganów, subsydiowanej początkowo przez MSW[2] i zakończenie ich paszportyzacji (tzn. wręczania tymczasowych dowodów tożsamości i dokumentów USC). Wytyczne opracował w 1960 r. Departament Społeczno-Administracyjny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Był to początek nadania polityce państwa wobec Romów charakteru siłowo-represyjnego. Przyczyną zmiany kierunku działań władz stała się negatywna ocena dotychczasowej realizacji uchwały z 1952 r. W tym okresie osiedliło się ok. 3000-4000 wędrownych Romów. Kolejne 4000-5000 klasyfikowano jako ludność półosiadłą, bez stałego zatrudnienia. Szacowano, że liczba wędrownych Cyganów stanowiła w tym czasie ok. 5000-6000. Sytuacja edukacyjna, zdrowotna i zatrudnienie wśród społeczności romskiej pozostawały bez zmian. Komisja opracowała wytyczne, które zostały skierowane do Prezesa Rady Ministrów. Proponowano, by Sejm PRL uchwalił ustawę o stałym osiedleniu osób wędrujących. Za niewypełnienie przepisów przewidziano karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 3 lat, konfiskatę wozów i koni[3]. Istniała możliwość zawieszenia kary, gdy podlegające jej osoby zastosują się do warunków ustawy. Przewidziano także uchwałę rządową kończącą akcję osiedlania i dalszą pomoc Romom. Proponowano powołanie Pełnomocnika Rządu ds. Osiedlenia Cyganów oraz Komisji Koordynacyjnej pod jego przewodnictwem. Komisja w wytycznych zawarła także plan zewidencjonowania ludności cygańskiej w ciągu 3 dni na terenie całego kraju. To przedsięwzięcie miało być podstawą późniejszych zatrzymań, osiedlania, ewidencji wojskowej, paszportyzacji, wydawania aktów stanu cywilnego, legalizacji małżeństw i rejestrowania małoletnich dzieci. Określono w instrukcjach przygotowanych przez Komisję sposób przydzielania mieszkań i zatrudnienia. Podstawową zasadą miało być rozproszenie społeczności romskiej, wspomagające według władz proces asymilacji[4].

Bibliografia

  • A. Mirga, Romowie – proces kształtowania się podmiotowości politycznej, [w:] Mniejszości narodowe w Polsce. Państwo i społeczeństwo polskie a mniejszości narodowe w okresach przełomów politycznych 1944-1989, P. Madajczyk (red.), Warszawa 1998.
  • L. Olejnik, Polityka narodowościowa Polski w latach 1944-1960, Łódź 2003.
  • Ł. Sołtysik, Akcja ankietyzacyjna „C” z 22 września 1952 r. i paszportyzacja Romów z 7-10 marca 1955 r. na Dolnym Śląsku, [w:] Aparat bezpieczeństwa Polski Ludowej wobec mniejszości narodowych i etnicznych oraz cudzoziemców. Studia nad zagadnieniem, J. Syrnyk (red.), Warszawa 2009.
  • Ł. Sołtysik, Romowie w polityce komunistycznych władz Polski (1944/1945-1989), [w:] Internacjonalizm, czy…? Działania organów bezpieczeństwa państw komunistycznych wobec mniejszości narodowych (1944-1989), red. J. Hytrek-Hryciuk, G. Strauchold, J. Syrnyk, Wrocław 2011.

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. Zob. Ł. Sołtysik, Akcja ankietyzacyjna „C” z 22 września 1952 r. i paszportyzacja Romów z 7-10 marca 1955 r. na Dolnym Śląsku, [w:] Aparat bezpieczeństwa Polski Ludowej wobec mniejszości narodowych i etnicznych oraz cudzoziemców. Studia nad zagadnieniem, J. Syrnyk (red.), Warszawa 2009, s. 141-179.
  2. A. Mirga, Romowie – proces kształtowania się podmiotowości politycznej, [w:] Mniejszości narodowe w Polsce. Państwo i społeczeństwo polskie a mniejszości narodowe w okresach przełomów politycznych 1944-1989, P. Madajczyk (red.), Warszawa 1998. s. 133-134.
  3. Por. czechosłowacka ustawa nr 74/58 z dnia 17.10.1958 r. O trvalom usídlení kočujúcich a polokočujúcich osôb (O trwałym osiedleniu osób koczujących i półkoczujących).
  4. Zob. A. Mirga, Romowie – proces…, s. 133-134.