Phuripen

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Szacunek dla starszych. Grafika M. Rudowski

Phuripen – starszeństwo, kodeks postępowania. Jedna z podstawowych wykładni romskich tradycji związana z szacunkiem dla osób starszych, niezwykle istotna w kulturze romskiej. Związana również z manifestowaniem przynależności etnicznej jako wartości (posługiwanie się językiem romskim w obrębie grupy i w stosunku do innych Cyganów/Romów, solidarność, wspólnotowość, uczynność we własnym środowisku, przestrzeganie rytuałów i obrzędowości).

Ktoś, kto przestrzega phuripen jest postrzegany jako godny Cygan/Rom lub po prostu człowiek (manus). Zasada ta jest stosowana niemal we wszystkich grupach romskich. Dotyczy także kobiet, gdy mija czas nieczystości. Zdarzały się w historii przypadki formalnego przywództwa starszej kobiety nad całym rodem lub grupą. Przykładem jest phuri daj (stara kobieta, matka), zazwyczaj najstarsza, zatem najmądrzejsza, której głos jest istotny w czasie narad i przedsięwzięć wspólnoty.

Romowie, którzy przestrzegają tradycji, zachowali zwyczaj całowania starszych mężczyzn w rękę. Czynią tak młodzi, szczególnie ci, którzy nie mają własnej rodziny (nie tylko w sytuacjach rytualnych, obrzędowych, ale również na co dzień). Młody w obecności starszych nie powinien odzywać się bez pozwolenia. Codziennością jest werbalne okazywanie szacunku osobom starszym. Do starszych należy zwracać się: kako (wujku), bibi (ciociu), zaś największymi autorytetami są dad (ojciec) i daj (matka), należy im się bezwzględny szacunek i posłuszeństwo.

Nieprzestrzeganie phuripen jest dalece niewłaściwe i może powodować skalania. Mechanizmem, który czuwa nad spójnością grup romskich, jest silnie rozwinięta wewnętrzna kontrola społeczna w postaci kodeksu norm zachowania (zasada mageripen, romanipen, manusipen, cacipen, phuripen). Instytucje wewnętrznego sądownictwa są odmienne w poszczególnych grupach romskich. Jeżeli Cygan/Rom stosuje się w życiu codziennym rzetelnie do powyższych zasad, będzie postrzegany jako moralny przywódca, człowiek mądry i prawdziwy. Zazwyczaj posiada wtedy znaczne wpływy w grupie i może decydować o istotnych sprawach społeczności.

Bibliografia

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • A. J. Kowarska, O sądach cygańskich. Znaczenie starszyzny w rozstrzyganiu sporów w kontekście prawa zwyczajowego, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • A. J. Kowarska, Polska Roma. Tradycja i nowoczesność, Warszawa 2005.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.

Linki zewnętrzne