Polityka państwa polskiego wobec Romów w drugiej połowie XX i na początku XXI wieku

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tabela. Etapy polityki państwa polskiego wobec Romów w latach 1945-2014
Etap Okres Odpowiedzialne organy państwa Cel działania Przepisy prawne służące realizacji Główne założenia
1 1944/45 - 09.1949 -Ministerstwo Ziem Odzyskanych

-Ministerstwo Administracji Publicznej

-Państwowy Urząd Repatriacyjny

-Wojsko Polskie

-wędrówki migracyjne wewnątrz kraju

-dobrowolne i przymusowe przesiedlenia z ZSRR do Polski

-akcja "Wisła" (1947 r.)

Okólnik MAP do władz lokalnych o zakazie ograniczania swobody przemieszczania się taborów (21.12.1945). Brak sprecyzowanej polityki państwa wobec Cyganów/Romów.
2 10.1949 - 04.1952 -Ministerstwo Administracji Publicznej

-Zespół II URM

-Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

-Komenda Główna Milicji Obywatelskiej

-Wojewódzkie Rady Narodowe

-produktywizacja

-osiedlanie

-alfabetyzacja

-uspołecznienie

-prace Biura Społeczno-Administracyjnego II Zespołu Prezydium Rady Ministrów

-wytyczne do prezydiów WRN 18.10.1949

-zarządzenia MAP i URM m.in. o obowiązkowej rejestracji, o obowiązku szkolnym, o uspołecznieniu Cyganów/Romów

-umożliwienie włączenia do społeczeństwa

-rejestracja ludności cygańskiej

-opieka nad zatrudnionymi w gospodarce narodowej i zespołami artystycznymi

-walka z analfabetyzmem

-pomoc osiadłej społeczności cygańskiej, przydzielanie mieszkań, pracy, kredytów na rozwój gospodarczy

-na początku 1951 r. powstaje pierwsza organizacja romska w Wałbrzychu

3 24.05.1952 - 1956 -II Zespół Prezydium Rady Ministrów

-8 ministerstw

-4 instytucje państwowe

-Referat ds. Ludności Cygańskiej

-Milicja Obywatelska

-prezydia rad narodowych

Pomoc ludności cygańskiej w przechodzeniu na osiadły tryb życia. -Uchwała Prezydium Rządu nr 452/52 z 24.05.1952 r.

-instrukcje poszczególnych ministerstw oraz instytucji

-ukształtowanie polityki władz wobec Romów do połowy lat 80

-akcja osiedleńcza i produktywizacyjna pod rygorem karno-administracyjnym

-22.09.1952 r. tzw. akcja "C" ankietyzacja Romów i wydawanie dokumentów stanu cywilnego

-7-10.03.1955 r. powtórzenie akcji, wydawanie dokumentów stanu cywilnego i tymczasowych zaświadczeń tożsamości

-ewidencja Cyganów

- poprawa opieki zdrowotnej, socjalnej i kulturalnej

-asymilacja społeczno-kulturowa

-likwidacja analfabetyzmu, włączenie do systemu szkolnictwa

4 1957 - 02.1964 -Komisja ds. Narodowościowych Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej

-Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

-prezydia rad narodowych

-Milicja Obywatelska

Wzmożenie akcji osiedleńczej ludności cygańskiej i normalizacji jej życia -wytyczne skierowane do Prezesa Rady Ministrów

-dyrektywa dla organów terenowych o konieczności realizacji uchwały nr 452/52

-podjęcie przez Sejm PRL ustawy o stałym osiedleniu pod groźbą kary pozbawienia wolności

-zakończenie akcji osiedleńczej i ewidencji

-powołanie Pełnomocnika ds. Cyganów i zamkniętych zakładów przysposobienia zawodowego

5 1964 - 1989 -Departament Społeczno - Administracyjny MSW

-Milicja Obywatelska

-Międzyresortowa Komisja do Spraw Osiedlania i Produktywizacji Cyganów i jej odpowiedniki na szczeblu województwa i powiatu

-Prezydia Rad Narodowych

-23-25.03.1964 r. akcja zatrzymania taborów

-przyspieszenie realizacji uchwały z 1952 r. i procesów integracyjnych

-edukacja romskich dzieci

-produktywizacja dorosłych (władze mniej aktywnie prowadziły politykę na skutek problemów wewnętrznych w kraju)

-brak ustawy o zakazie prowadzenia wędrownego trybu życia

-wydanie załącznika O możliwościach zastosowania przepisów ogólnopaństwowych do ludności cygańskiej ograniczających przede wszystkim ich koczowniczy tryb życia

-zarządzenia i instrukcje poszczególnych ministerstw i instytucji państwowych

- zaostrzenie polityki wobec Cyganów

- najważniejsze zadania to edukacja romskich dzieci, szkolenie opiekunów społecznych

- ewidencjonowanie

- zmuszanie do zmiany trybu życia i stałego osiedlania się

- produktywizacja Romów

- wydawanie dowodów osobistych

- poddanie obowiązkowi służby wojskowej

- egzekwowanie obowiązku meldunkowego

- objęcie dzieci romskich obowiązkiem szkolnym

- organizowanie bezpłatnych kursów zawodowych

- powołanie opiekunów społecznych

- wprowadzenie przyspieszonego trybu postępowania karno-administracyjnego

6 1989-2013 - Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

- Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

- Ministerstwo Edukacji Narodowej

- Urzędy Wojewódzkie

- samorządy

- Sejm Rzeczpospolitej Polskiej

- poprawa sytuacji społeczności romskiej w Polsce

- regulacja praw mniejszości

- uchwała Rady Ministrów z dnia 13 lutego 2001 r.: Pilotażowy program rządowy na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim na lata 2001-2003

- uchwała Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2003 r.: Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce.

- ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. („Dziennik Ustaw” 2005, Nr 17, poz. 141)

- realizowany na obszarze całego kraju program w latach 2004– 2013 z możliwością kontynuacji w latach następnych. W jego zakres wchodzą kwestie dotyczące: edukacji, bezrobocia, zdrowia, sytuacji bytowej, przeciwdziałania przestępstwom popełnianym na tle etnicznym, podtrzymywania i propagowania kultury romskiej, wiedzy o Romach w społeczeństwie polskim, wiedzy o reformach dokonujących się w Polsce wśród Romów

- ustawa regulująca sprawy związane z zachowaniem i rozwojem tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowaniem i rozwojem języka regionalnego, a także sposób realizacji zasady równego traktowania osób bez względu na pochodzenie etniczne oraz określająca zadania i kompetencje organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego w zakresie tych spraw

7 2014-2020 - Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

- Ministerstwo Edukacji Narodowej

- Urzędy Wojewódzkie

- samorządy

- Sejm Rzeczpospolitej Polskiej

- integracja społeczności romskiej w Polsce

- regulacja praw mniejszości

- Program integracji społeczności romskiej w Polsce na lata 2014-2020

- ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz. U. z 2005 r. Nr 17, poz. 141, Nr 62, poz. 550, z 2009 r. Nr 31, poz. 206, Nr 157, poz. 1241, z 2014 r. poz. 829) – zmiana.

Raport końcowy z badania ewaluacyjnego „Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce” realizowanego w ramach projektu Q jakości – poprawa jakości funkcjonowania Programu Romskiego, Warszawa, 8 grudnia 2011 r. posłużył konstrukcji programu na przyszłe lata.

Projekt został uzgodniony wewnątrzresortowo, przekazany do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych. Jest on zamieszczony na stronie internetowej Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji w zakładce Mniejszości i wyznania. W rozdziale 7. Obszary wsparcia wskazano na kompleksowe działania na rzecz zwiększenia integracji społeczności romskiej o zasięgu lokalnym. Miałyby one przyjąć formę wieloletnich projektów, oferujących całościowe i dostosowane do potrzeb romskich społeczności lokalnych oferty usług na kolejne lata programu. Konstrukcja takich lokalnych programów powinna dotyczyć również nieromskich sąsiadów znajdujących się w podobnej sytuacji, aby nie postrzegano Romów jako grupy konkurencyjnej. Wprowadzone w ustawie o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym zmiany mają przede wszystkim umożliwić kontynuację rządowego programu na rzecz społeczności romskiej w latach 2014–2020. Romowie bowiem to jedyna (według autorów nowelizacji) mniejszość etniczna, zagrożona wykluczeniem społecznym.

Źródło: Z. Barany, The East European Gypsies. Regime Change, Marginality and Ethnopolitics, Cambridge 2002, s. 112-153; A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004, s. 148-153; Ł. Kwadrans, Edukacja Romów. Studium porównawcze na przykładzie Czech, Polski i Słowacji. Wrocław – Wałbrzych 2008, s. 164-182; idem. Education of the Roma in the Czech Republic, Poland and Slovakia – gap confrontation between expectations and reality – comparative research, Wrocław 2011, s. 157-161; idem, Romowie. [w:] Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce po II wojnie światowej. Wybrane elementy polityki państwa, red. S. Dudra, B. Nitschke, Kraków 2010, s. 239-251; A. Mirga, Romowie – proces kształtowania się podmiotowości politycznej, [w:] Mniejszości narodowe w Polsce. Państwo i społeczeństwo polskie a mniejszości narodowe w okresach przełomów politycznych 1944–1989, red. P. Madajczyk, Warszawa 1998, s. 110-179; L. Olejnik, Polityka narodowościowa Polski w latach 1944–1960, Łódź 2003, s. 566-586; Ł. Sołtysik, Polityka Polski Ludowej wobec Romów w latach 1944/45–1989, [w:] InteRRa 6. Interkulturalita a národnostné menšiny: v sociálnych, filozofických, pedagogických, kultúrnych, historických, a prírodovedných súvislostiach, red. J. Balvín, Lenka Vavreková a kolektív, Spišská Nová Ves 2008, s. 461-471; idem, Romowie w polityce komunistycznych władz Polski (1944/1945–1989), [w:] Internacjonalizm, czy…? Działania organów bezpieczeństwa państw komunistycznych wobec mniejszości narodowych (1944–1989), red. J. Hytrek-Hryciuk, G. Strauchold, J. Syrnyk, Wrocław 2011.