Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce (2004-2013) – Rada Ministrów w dniu 19 sierpnia 2003 r. przyjęła projekt uchwały w sprawie ustanowienia wieloletniego projektu o nazwie Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce, który miał być ogólnopolską kontynuacją pilotażowego programu realizowanego w latach 2001-2003 w Małopolsce. Program był realizowany do 2013 r. Administracja rządowa wspierała w ten sposób samorządy w rozwiązywaniu problemów mniejszości romskiej. Głownie dotyczyło to działań z zakresu edukacji, poprawy sytuacji bytowej i socjalnej, zdrowia, przeciwdziałania bezrobociu, bezpieczeństwa, kultury, a także podtrzymywania romskiej tożsamości i poszerzenia wiedzy na temat Romów.

Uczestnikami Programu były instytucje samorządowe (gminy), Romowie i organizacje pozarządowe. Koordynatorem projektu był minister właściwy do spraw wewnętrznych i administracji (dodatkowo w sferze oświaty nadzór sprawował minister właściwy do spraw edukacji narodowej). Za realizację zadań w terenie odpowiadali wojewodowie, którzy akceptowali wnioski, pomagali w ich przygotowywaniu i dokonywali monitoringu. W okresie funkcjonowania Programu uchwalono od dawna oczekiwaną ustawę dotyczącą praw mniejszości narodowych i etnicznych, a jej rozdział 3 został poświęcony zagadnieniom związanym z edukacją i kulturą mniejszości.

Geneza Powstanie programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce to wynik zobowiązań międzynarodowych, a także sytuacji, w jakiej znajdowali się polscy Romowie pod koniec lat 90 (m. in. migracje do krajów członkowskich UE, szczególnie do Wielkiej Brytanii, krytyczny raport z 10.12.1999 r. Europejskiej Komisji do Walki z Rasizmem i Nietolerancją – ECRI, a także ratyfikowanie Konwencji Ramowej Rady Europy o Ochronie Mniejszości Narodowych w grudniu 2000 r.).

Realizacja, ewaluacja, wyniki – kontekst edukacyjny Najważniejsze działania podejmowane na rzecz romskiej mniejszości etnicznej w Polsce: Pilotażowy program rządowy na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim na lata 2001-2003, Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce na lata 2004-2013, ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, uwzględnienie w przepisach oświatowych dodatkowych działań podejmowanych przez szkołę na rzecz uczniów pochodzenia romskiego i tym samym objęcie tych uczniów zwiększoną subwencją oświatową, utworzenie „komponentu romskiego” w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, przeprowadzenie badania ewaluacyjnego „Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce” realizowanego w ramach projektu „Q jakości – poprawa jakości funkcjonowania Programu Romskiego”. Efekty programu Podczas ewaluacji programu dokonanej przez projektodawców dobrze zostały ocenione procedury. Powołanie instytucji asystentów romskich i nauczycieli wspomagających można uznać za znaczącą zmianę w podejściu do edukacji romskiej. Program wydawał się jednak mało rozpoznawalny dla beneficjentów ostatecznych. Romowie niekiedy nie identyfikowali pomocy z programem. Miał raczej opiekuńczy niż rozwojowy charakter. Główny cel programu, integracja społeczności romskiej, był niejednoznacznie rozumiany. Definiowano potrzeby mniejszości z perspektywy społeczności większościowej bądź bez konsultacji ze społecznością romską. Mocne strony programu to działania edukacyjne dla dzieci (wyprawki, ubezpieczenia), znaczne zwiększenie liczby organizacji romskich w latach 2005-2011, wprowadzenie funkcji asystenta edukacji romskiej, dobra znajomość specyfiki problematyki romskiej przez Zespół Zarządzający Programem. Zatrudniono około 100 asystentów edukacji romskiej, dofinansowano działania podejmowane na rzecz Romów w prawie 60 świetlicach środowiskowych, szkolnych, romskich i integracyjnych, ponad 2 tysiące uczniów romskich corocznie wyposażanych było w podręczniki i wyprawki szkolne, 190 studentów romskich zostało objętych pomocą stypendialną, ponad 60 uczniów szczególnie uzdolnionych artystycznie zostało nagrodzonych za swoje dokonania, 55 uczniów szkół ponadgimnazjalnych zostało nagrodzonych stypendiami Ministra Administracji i Cyfryzacji, każdego roku funkcjonowało ponad 30 projektów dotyczących wsparcia działań na rzecz dzieci romskich w przedszkolach. Po zakończeniu Programu na lata 2004-2013 dostrzeżono potrzebę kontynuacji działań na rzecz społeczności romskiej i rozwój dotychczasowych programów zmierzających do poprawy sytuacji edukacyjnej Romów oraz szeroko pojętej integracji ze społeczeństwem większości (Program integracji społecznej Romów na lata 2014-2020).

Bibliografia:

  • Ł. Kwadrans, Polskie programy rządowe na rzecz edukacji Romów – geneza, realizacja, efekty, perspektywy, „Studia Kulturowo-Edukacyjne” 2014, nr 1, tom IX.
  • Ł. Kwadrans, Próba opisu i ewaluacji Programu rządowego oraz innych działań skierowanych do społeczności romskiej (na przykładzie gminy Świebodzice), [w:] P. Borek (red.): Studia o Romach w Polsce i w Europie, Kraków 2013.
  • Z. Kurcz, Romowie dla społeczeństwa wielokulturowego i Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce, „Pogranicze. Studia Społeczne", tom XX, A. Sadowski, K. Niziołek (red.): „Wielokulturowość w warunkach społeczeństwa polskiego – kapitał czy obciążenie?”, Białystok 2012.
  • Raport końcowy z badania ewaluacyjnego „Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce” realizowanego w ramach projektu „Q jakości a poprawa jakości funkcjonowania Programu Romskiego”, Warszawa, 8 grudnia 2011 r.
  • B. Weigl, M. Różycka (red.): Romowie 2013. Od działań systemowych do rozwiązań lokalnych, Warszawa 2013.
  • Treść programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce na lata 2004-2013, dostępna na: http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/romowie/program-na-rzecz-spole/program-na-rzecz-spole/tresc-programu-na-rzec/6670,Tresc-Programu.html (10.08.2014).
  • Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. (Dziennik Ustaw z 2005 r. nr 17, poz. 141, z późn. zm.).

Linki zewnętrzne: