Psychologiczne determinanty nietolerancji wobec Romów

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Psychologiczne determinanty nietolerancji wobec Romów – akty nietolerancji, braku akceptacji i przemocy werbalnej lub fizycznej wobec grup etnicznych wiążą się z takimi pojęciami jak stereotypy, uprzedzenia i dyskryminacja. Ich definicje posiadają wspólne punkty odniesienia. Uprzedzenia zazwyczaj uważa się za postawę, dyskryminację za typ zachowania, a stereotyp za zestaw przekonań.

Powszechnie zakłada się, że negatywne postawy (uprzedzenia) i stereotypy w znacznej mierze wywołują zachowania tendencyjne i dyskryminacyjne. Empirycznie stwierdzono jednak, że związki te są umiarkowane i większą rolę odgrywają stosunki międzygrupowe niż procesy interpersonalne. Udowodniono, że stereotypizacja myślenia o innych grupach społecznych jest słabo powiązana z postawami, a jeszcze słabiej z dyskryminacją. Inne badania pozwalają wyciągnąć wniosek, że uprzedzenia są predyktorami dyskryminacji. Zależność ta jest bliska ogólnemu związkowi między postawami a zachowaniem. Stereotypy są znacząco powiązane zarówno z dyskryminacją, jak i z uprzedzeniami.

Najczęstsze przyczyny uprzedzeń, które prowadzą do aktów nietolerancji: 1) ekonomiczna i polityczna rywalizacja bądź konflikt, 2) przemieszczona agresja, 3) potrzeby osobowościowe, 4) konformizm w stosunku do istniejących norm społecznych.

Pierwszy czynnik związany jest w niedoborem środków materialnych, o które trzeba rywalizować, które są niedostępne lub ograniczone. Grupa dominująca może starać się wykorzystywać czy dyskryminować grupę mniejszościową w celu uzyskania większych korzyści materialnych i lepszego dostępu do określonych dóbr. Dyskryminacja, uprzedzenia i tendencje do posługiwania się negatywnymi stereotypami nasilają się gwałtownie, gdy brak jest pracy i wzrasta rywalizacja.

Przemieszczona agresja to poszukiwanie osoby, na której można wyładować złość w celu zneutralizowania własnej frustracji. Szuka się zastępczych przyczyn własnego niepowodzenia. Łatwiej zaatakować Roma, jako wyimaginowanego sprawcę bezrobocia, niż cały system polityczno-ekonomiczny, czy rząd danego państwa. Dodatkowo ułatwia ten atak posiadanie przez Romów cech wyróżniających ich od reszty społeczeństwa. Romowie są na tyle słabi lub bezbronni, że nie mogą odpowiedzieć podobnymi działaniami na akty dyskryminacji ze strony społeczeństwa większości. Historia podsuwa wiele przykładów linczów lub innych zbrodniczych zachowań, gwałtów i aktów przemocy, które miały miejsce w czasach kryzysów społeczno-gospodarczych. Ofiary to osoby, które rzucają się w oczy, względnie bezsilne i darzone niechęcią.

Trzeci powód uprzedzeń to osobowościowe skłonności (predyspozycje) do agresywnych zachowań i odczuwania niechęci do innych. Osoby posiadające osobowość autorytarną odznaczają się sztywnymi poglądami, często uznają konwencjonalne wartości, nie tolerują słabości, są podejrzliwe i odczuwają respekt do władzy.

Posłuszeństwo wobec norm społecznych – uprzedzenie staje się dla konformisty kolejną z norm, których należy przestrzegać. Postawy nacechowane uprzedzeniem mogą ulec zmianie wraz z przeniesieniem się do innej grupy czy kraju i identyfikowania się z innymi ludźmi, którzy mają bardziej liberalne poglądy.

Efektem wyróżniania Romów ze społeczeństwa większości jest wysokie narażenie na akty dyskryminacji, nietolerancji i braku akceptacji. Szczególnie widoczne jest to w państwach, które w ostatnim dwudziestoleciu były poddawane procesom transformacji politycznej, gospodarczej i społecznej.Psychologiczne determinanty nietolerancji pozwolają zrozumieć podłoże aktów agresji, które przerodziły się w tzw. pogromy cygańskie w okresie PRL i transformacji ustrojowej, a także uzasadnianie zbrodniczych praktyk i mordu hitlerowców na ludności romskiej podczas II wojny światowej.

Bibliografia:

  • E. Aronson, Człowiek istota społeczna, Warszawa 1978.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • S. Kapralski, Naród z popiołów. Pamięć zagłady a tożsamość Romów, Warszawa 2012.
  • Ł. Kwadrans, Nietolerancja wobec mniejszości narodowych i grup etnicznych: przykład Romów, „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa” 2004, z. 24-25.
  • C. N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone, Stereotypy i uprzedzenia, Gdańsk 1999.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.

Linki zewnętrzne: