Romanipen

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Romanipen (romskość) – niepisany zbiór romskich praw, których złamanie (przez Roma) powoduje różne, często dotkliwe sankcje, do wydalenia z własnej grupy włącznie.

Romanipen określa najważniejsze wzorce postępowania, normy etyczne i zasady współżycia wewnątrz społeczności romskiej. Ustnie przekazywany, utrwalony w tradycji romskiej kodeks postępowania oraz wzajemnych relacji w tradycyjnej społeczności romskiej, nieobejmujący stosunków z gadziami. Zawiera wszystkie zwyczajowe prawa, tabu oraz sankcje grożące za ich złamanie.

Centralnym elementem tego systemu prawnego uznano pojęcie skalania. Sankcją za przekroczenie zasad romanipen jest bowiem uznanie winnego za osobę skalaną, czyli rytualnie nieczystą, co wiąże się z różnym stopniem i formą wykluczenia jej z życia społecznego. Pojęcie romanipen, interpretowane jako romskość, stanowi często o swoistej identyfikacji z romskim etosem jako wartością najwyższą, używaniem języka romani, solidarnością z członkami własnej zbiorowości (często prowadzącą do swego rodzaju „podwójnej moralności", w myśl której wiele czynów potępianych wobec „swoich" jest aprobowanych w stosunku do Romów z innej grupy bądź gadziów i podobnie w odwrotnej sytuacji) i kultywowanie tradycyjnych obrzędów oraz rytuałów. Dzieli świat na kategorie moralnej czystości (vuźo) i nieczystości (magerdo).

Śero Rom (Cygan Głowa), zwierzchnik w grupie Polska Roma, pełni funkcję prawodawcy, a zarazem sędziego, cieszy się ogromnym autorytetem. Kris, rada starszych, rozstrzygająca spory, zajmująca stanowisko w sprawach ważnych dla społeczności w grupach Kełderaszy i Lowarów. Mechanizmem, który czuwa nad spójnością grup romskich, jest silnie rozwinięta wewnętrzna kontrola społeczna w postaci kodeksu norm i instytucji „swojskiego orzecznictwa sądowego” (zasada mageripen, romanipen, manusipen). Instytucje wewnętrznego sądownictwa są odmienne w poszczególnych grupach romskich.

Bibliografia

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • A. J. Kowarska, O sądach cygańskich. Znaczenie starszyzny w rozstrzyganiu sporów w kontekście prawa zwyczajowego, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • A. J. Kowarska, Polska Roma. Tradycja i nowoczesność, Warszawa 2005.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.

Linki zewnętrzne