Romska mniejszość etniczna

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Romska mniejszość etniczna – status społeczności romskiej najpełniej określają elementy wchodzące w skład definicji grupy etnicznej.

Mniejszość etniczna to grupa obywateli spełniająca łącznie następujące warunki:

  • jest mniej liczebna od pozostałej części ludności w danym kraju;
  • w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli (językiem, kulturą lub tradycją);
  • dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;
  • ma świadomość własnej historycznej wspólnoty etnicznej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;
  • jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium kraju od dłuższego czasu (np. od 100 lat);
  • nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

Charakterystyka sytuacji mniejszościowej Romów

Wiele spośród praw i gwarancji ochrony zostało nadanych mniejszościom na mocy dwustronnych, prawnie wiążących umów międzypaństwowych, których Romowie, siłą rzeczy nie mogą zawierać, a tym samym z nich korzystać. Sytuację komplikuje dodatkowo fakt, że nie posiadają swego ojczystego kraju i dlatego nie odpowiadają tworzonym międzynarodowym definicjom mniejszości narodowej. Nie są też skupieni wokół własnego terytorium etnicznego, gdyż takiej przestrzeni nie posiadają. Kwestia terytorialności nie jest jednak podstawowym czynnikiem ustanawiającym standardy ochrony grup mniejszościowych, dlatego Romowie powinni być objęci definicjami obowiązującymi w poszczególnych krajach.

Społeczność romska jest podzielona i rozproszona w wielu krajach, jej członkowie reprezentują rozmaite, często sprzeczne poglądy, dlatego muszą zdefiniować wspólną przestrzeń polityczną, o którą chcą walczyć na arenie międzynarodowej, a przede wszystkim krajowej. Kraje, na terytoriach których zamieszkują Romowie, odmawiają Romom wielu praw, przysługujących im jako mniejszości. Są oni poddawani próbom asymilacji ze społeczeństwami dominującymi. Brak jest programów integracyjnych, a mniejszość jest nierzadko dyskryminowana. Romowie są najbardziej bezbronną i równocześnie najbardziej niechcianą wśród europejskich mniejszości, co dotkliwie odczuwają w wielu krajach. Zauważyć można rosnącą pauperyzację części Romów, tendencje do ich izolowania przez społeczeństwa poszczególnych państw, pozostawanie bez pracy, pogarszającą się kondycję zdrowotną, niski poziom wykształcenia wśród dzieci i młodzieży, a także dorosłych.

Mniejszość etniczna a mniejszość narodowa (naród)

Sami Romowie najchętniej chcieliby być traktowani w kategoriach narodowych, a nie mniejszościowych. Wielu romskich aktywistów twierdzi, że są narodem, ale ponieważ jego członkowie są rozproszeni po całym świecie, jego istnienie jest bardziej symboliczne niż rzeczywiste. Elity romskie, chcąc budować ideę narodu, muszą stworzyć również jednolitą tożsamość narodową. Trudność stanowi ciągły brak języka literackiego i tradycji piśmiennictwa, która dopiero od niedawna się upowszechnia (czasopisma romskie i nauczanie języka). Romom brakuje tej niezbędnej infrastruktury, która w innych wpadkach zapewniana jest przez instytucję państwa. Nie spełniają wszystkich warunków, które mieszczą definicje narodu, przede wszystkim nie mają własnego etnicznego terytorium (chyba, że za takie potraktowalibyśmy Indie), języka (jest zróżnicowany dialektycznie), mają też zróżnicowaną kulturę i historię, co uniemożliwia zjednoczenie się wokół tych elementów bez wypracowania wspólnej tożsamości.

Bibliografia

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • A. Fraser, Dzieje Cyganów, Warszawa 2001.
  • S. Kapralski, Naród z popiołów. Pamięć zagłady a tożsamość Romów, Warszawa 2012.
  • Ł. Kwadrans, Education of the Roma in the Czech Republic, Poland and Slovakia – gap confrontation between expectations and reality – comparative research, Wrocław 2011.
  • Ł. Kwadrans, Romowie, [w:] Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce po II wojnie światowej. Wybrane elementy polityki państwa. red. S. Dudra, B. Nitschke, Kraków 2010.
  • A. Mirga, N. Gheorghe, Romowie w XXI wieku: studium polityczne, Kraków 1998.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.
  • Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, („Dziennik Ustaw” z 2005 r. nr 17, poz. 141).

Linki zewnętrzne