Stereotypy na temat Romów

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Stereotypy na temat Romów. Stereotypy to konstrukcje myślowe, zawierające komponent poznawczy, emocjonalny i behawioralny, będące uproszczeniem, przeświadczeniem dotyczącym różnych zjawisk, w tym najczęściej innych grup społecznych, narodowych, etnicznych, religijnych, płci. Najczęściej funkcjonujące stereotypy na temat Cyganów/Romów wiążą się z ich pochodzeniem, kulturą, niezrozumiałym sposobem bycia i stylem życia. Dotyczą też cech antropologicznych, sposobu myślenia, wzorów zachowania, relacji z innymi.

Stereotypy językowe Rolę potocznych wyobrażeń w komunikowaniu językowym ukazał Ignacy Krasicki we Wstępie do bajek, wiele lat przed sformułowaniem teorii stereotypów przez Waltera Lippmanna. Zestawy typowych cech przedstawianych przez poetę obecnie nazywa się stereotypami.

Stereotyp łączy tzw. konotacje encyklopedyczne, które wynikają z wiedzy o świecie, i językowe, które są przynależne wiedzy językowej. Działają one na siebie wzajemnie i dają językowo-kulturowy obraz nazywanych przedmiotów.

Stereotyp może być traktowany jako pewna nadwyżka znaczeniowa (tzw. konotacja emocjonalna). Przykładem może być słowo Cygan, którego dodatkowym znaczeniem (oprócz określenia członka zbiorowości cygańskiej) jest człowiek wędrujący, włóczęga. Czasami dochodzi do zatarcia granicy między cechami podstawowymi i dodatkowymi słowa. Aby odnaleźć właściwą relację między stereotypem a znaczeniem słowa, istotna jest wiedza na temat ich pojemności treściowej.

Podstawową właściwością stereotypu jest jego nieprecyzyjność i subiektywność typowa dla generalizacji, tj. nieuprawnione logicznie przypisywanie jakiejś cechy wszystkim egzemplarzom gatunku. Przykładami mogą być zdania: Cyganie to złodzieje i oszuści, Romowie nie chcą pracować.

Stereotypowy obraz świata jest subiektywny. Stereotypy motywują do określonych działań czy zachowań. Stabilizują obraz świata i programują wzory zachowań jednostki w ramach grupy społecznej. Jednak przez to, że opisują świat w sposób uproszczony (zmitologizowany, schematyczny, ideologizowany) mogą przeszkadzać w porozumiewaniu się wewnątrz grupy własnej, jak i w kontaktach międzygrupowych.

Bibliografia:

  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • M. Godlewska-Goska, J. Kopańska, Życie w dwóch światach. Tożsamość współczesnych Romów, Warszawa 2011.
  • A. J. Kowarska, Polska Roma. Tradycja i nowoczesność, Warszawa 2005.
  • Ł. Kwadrans, Nietolerancja wobec mniejszości narodowych i grup etnicznych: przykład Romów, „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa” 2004, z. 24-25.
  • C. N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone, Stereotypy i uprzedzenia, Gdańsk 1999.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.

Linki zewnętrzne: