Stowarzyszenie Kulturalno-Społeczne Romów w Tarnowie

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Stowarzyszenie Kulturalno-Społeczne Romów w Tarnowie – najstarsze, nieprzerwanie działające stowarzyszenie romskie w Polsce. Działa od 1963 r. (do 1985 r. Cygańskie Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe). Przy Stowarzyszeniu powołano Centrum Kultury Romów.

Pierwszą i jedyną w Polsce muzealną kolekcję cyganologiczną można obejrzeć w Tarnowie. Została udostępniona w 1979 r. pierwotnie przy Muzeum Okręgowym, a od 1984 r. przy Muzeum Etnograficznym. W 1990 r. uruchomiono stałą ekspozycję poświęconą historii i kulturze Cyganów/Romów.

Polskie organizacje romskie powstały w latach pięćdziesiątych. Pierwsze romskie zrzeszenie powołał do życia Andrzej Siwak (Komitet Cygański w Wałbrzychu w latach 1951-1952). Komitet został rozwiązany, a w jego miejsce powołano Wojewódzki Zarząd Stowarzyszenia Cyganów Osiadłych z siedzibą w Wałbrzychu. Organizacja istniała do 1955 r. Andrzej Siwak i jego grupa przenieśli się do Tarnowa i tam osiedli. Od roku 1963, także za sprawą Andrzeja Siwaka, działalność swą prowadziło w Tarnowie najstarsze z dziś istniejących Cygańskie Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe (od 1989 r. występujące pod nazwą Społeczno-Kulturalne Stowarzyszenie Romów w Tarnowie. Centrum Kultury Romów). Wśród jego celów statutowych znalazło się włączanie społeczności cygańskiej do życia społecznego i kulturalno-oświatowego większości oraz likwidacja analfabetyzmu.

Pierwszy statut Stowarzyszenia koncentrował się na celach polityki państwa, a nie na prawach mniejszości. Dopiero w latach osiemdziesiątych zwiększyła się samodzielność tej organizacji, a wśród jej członków tworzyła się samoświadomość etniczna. W 1979 r. w Muzeum Okręgowym utworzono, przy dużym zaangażowaniu Adama Bartosza, dział cyganologiczny, a w efekcie jego działania otwarto tam w 1990 r. pierwszą w Europie stałą ekspozycję poświęconą Cyganom.

W 1964 r. działalność rozpoczął Cygański Zespół Artystyczny „Newo Drom” („Nowa Droga”). Siedziba tego stowarzyszenia mieściła się w tzw. świetlicy cygańskiej (później „Dom Kultury Romów” i „Centrum Kultury Romów”). Organizowano tam kursy dla analfabetów i prowadzono działalność kulturalno-oświatową. Wobec określonych statutowo zadań edukacyjnych w 1973 r. utworzono Ośrodek Kuratorski w Tarnowie dla dzieci i młodzieży cygańskiej. Na terenie Ośrodka prowadzono zajęcia wyrównawcze, douczanie i dożywianie dzieci romskich.

Stowarzyszenie nawiązało w latach 80 kontakty zagraniczne z podobnymi organizacjami w innych krajach. Prowadziło działania upamiętniające zagładę Romów w Szczurowej i Auschwitz-Birkenau i uczestniczyło w zorganizowanym przez Międzynarodową Unię Romów III Światowym Kongresie Romów w Getyndze. Uczestnicy Kongresu zetknęli się wtedy z aktywistami romskimi, poznali żądania i aspiracje polityczne europejskich Romów.

Organizacja tarnowskich Romów pomimo szerokich kontaktów z innymi instytucjami romskimi pozostała ukierunkowana przede wszystkim na własne środowisko. Zarząd Stowarzyszenia nie zabrał głosu w sprawie tak ważnych dla całej społeczności romskiej wydarzeń, jakie rozegrały się w Koninie i Oświęcimiu w 1981 r. Stowarzyszenie nie odegrało znaczącej roli politycznej w integracji środowisk romskich w Polsce, jednak stało się inicjatorem wielu działań związanych z popularyzacją kultury Romów.

Bibliografia:

  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • Ł. Kwadrans, Education of the Roma in the Czech Republic, Poland and Slovakia – gap confrontation between expectations and reality – comparative research, Wrocław 2011.
  • A. Mirga, Romowie – proces kształtowania się podmiotowości politycznej, [w:] Mniejszości narodowe w Polsce. Państwo i społeczeństwo polskie a mniejszości narodowe w okresach przełomów politycznych 1944-1989, red. P. Madajczyk, Warszawa 1998.
  • Ł. Sołtysik, Jest nadzieja, że w najbliższym czasie sytuacja ulegnie znacznej poprawie. Działalność Komitetu Cygańskiego w Wałbrzychu (1951-1952) i Wojewódzkiego Zarządu Stowarzyszenia Cyganów Osiadłych w Wałbrzychu (1952-1955), [w:] Situation of Roma Minority in Czech, Hungary, Poland and Slovakia, red. J. Balvin, Ł. Kwadrans, Wrocław 2010.


Linki zewnętrzne: