Szczurowa

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Szczurowa– wieś położona około 45 km na północny zachód od Tarnowa; miejsce szczególne na szlaku cygańskiej martyrologii.

W Szczurowej mieszkało do 1943 r. kilkanaście rodzin cygańskich. Niemal cała społeczność została wymordowana w masowej egzekucji dokonanej przez żołnierzy niemieckich. Pamięć o tej tragedii jest jednym z ważniejszych elementów lokalnej świadomości historycznej. Od lat 60. Romowie z Tarnowa przyjeżdżają na szczurowski cmentarz, by uczcić pamięć pomordowanych. Przemierzają pieszo trasę z miejsca, gdzie było osiedle cygańskie, na cmentarz.

Tabor Pamięci wyruszył po raz pierwszy w lipcu 1996 r. Z inicjatywy Tarnowskiego Muzeum Etnograficznego (oddział Muzeum Okręgowego w Tarnowie) i Kulturalno-Społecznego Stowarzyszenia Romów w Tarnowie zorganizowano rekonstruowany tabor, na którego szlaku znajdują się miejsca upamiętnione męczeństwem Cyganów.

Setki grobów, w których pogrzebano zamordowanych Romów rozrzucone są po całej Polsce. Rzadko upamiętnia je stosowny napis, pomnik lub znak pamięci. Spośród wielu masowych grobów szczególnie wyróżnia się ten w Szczurowej. To prawdopodobnie największa zbiorowa mogiła romska na obecnym terytorium Polski. Pochowano w niej 93 Romów. Byli to ludzie ubodzy, związani z ludnością miejscową (małżeństwa mieszane).

Rankiem 3 lipca 1943 roku otoczono romską osadę. Podjechały furmanki powożone przez zmuszonych do tego miejscowych chłopów. Niemcy załadowali Romów na wozy, przewieźli ich na cmentarz w Szczurowej i zamordowali z broni palnej. Zginęły tego dnia kobiety, mężczyźni, starcy, dzieci i niemowlęta.

Kilkoro Romów z osady ocalało, między innymi Krystyna, która jest dziś jedynym romskim świadkiem zagłady swego rodu. Ponieważ zagłada szczurowskich Romów dokonała się na oczach całej wsi, a niektórzy jej mieszkańcy zmuszeni byli przez Niemców do zwożenia Romów, a potem ich grzebania, dramat ten jest żywy do dzisiaj w pamięci miejscowej ludności.

Z inicjatywy mieszkańców Szczurowej grób Romów przebudowano i wzniesiono na nim kamienny obelisk oraz krzyż. Parafianie dbają o to miejsce, czyniąc je pomnikiem historii. Na terenie województwa małopolskiego są również inne masowe groby romskie. Na trasie Taboru Pamięci znajdują się: Żabno (49 zamordowanych); Borzęcin Dolny (28 ofiar); Bielcza (28 zamordowanych).

Bibliografia:

  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • A. Bartosz, Tabor Pamięci Romów, Tarnów 2003.
  • S. Kapralski, Naród z popiołów. Pamięć zagłady a tożsamość Romów, Warszawa 2012.

Linki zewnętrzne: