Szkoła romska w Użhorodzie

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Szkoła romska w Użhorodzie – samorządowa cygańska szkoła w Užhorodzie została otwarta w 1926 roku[1]. Powstała z inicjatywy morawskiego Roma, Jana Daniela, który interweniował w tej sprawie u prezydenta Tomáša Garrigue Masaryka. Romowie samodzielnie wyremontowali budynek szkoły i zadbali o jego wyposażenie. Szkoła w Užhorodzie pełniła szczególną rolę. Jej misją było realizowanie specjalnie ułożonego programu nauczania, który wynikał z potrzeb i możliwości romskich dzieci. Chodziło przede wszystkim o ustalenie krótszych godzin lekcyjnych, wprowadzenie prac ręcznych i pogadanek. Działano na zasadzie modelowania i prowadzono zajęcia w przyjaznej dla uczniów atmosferze. Absolwenci otrzymywali dobre przygotowanie i mogli kontynuować naukę w innych szkołach. Nauczyciele rozmawiali z dziećmi w języku romskim, a ich praca przekraczała zwykłe obowiązki wychowawcy.

Historia powstania relacjonowana w prasie

27 stycznia 1933 roku ukazał się artykuł prasowy w liberalnej, czeskiej gazecie „Lidove nowiny”, w którym opisano historię cygańskiej szkoły w Užhorodzie[2]. Nieznany autor artykułu twierdził, że szkoła została otwarta w 1926 roku i była centrum romskiego odrodzenia oraz jedyną edukacyjną instytucją cygańską na świecie. Stała się także centrum kulturalnym Cyganów osiadłych w Užhorodzie.

Za pierwszego założyciela szkoły można uznać Pavela Feodora, który był bliski przekonania władz miejskich do utworzenia szkoły już w roku 1923, jednak odrzucono jego starania ze względu na opozycyjne stanowisko żydowskich i węgierskich przedstawicieli we władzach miejskich. Z relacji autora wynika, że regionalny inspektor szkolny, Pan Šimek, we współpracy z innym przedstawicielem władz, Panem Hrbekiem, w 1925 roku zdołali przekonać urzędników w Užhorodzie, by zezwolili na powstanie romskiej szkoły. Warunkiem miało być zobowiązanie Romów do tego, że sami wykonają wszystkie prace związane z remontem budynku, jego wyposażeniem i utrzymaniem. Ostatecznie szkoła została otwarta w listopadzie 1926 roku. Był to przyjemnie i czysto wyglądający budynek z szerokimi, dużymi i dobrze oświetlonymi klasami dla 55 uczniów, przebieralnią i mieszkaniem dla nauczyciela. Wokół budynku miał się znajdować plac zabaw otoczony drzewami. Nauczyciel, Hegedüš, opracował i realizował pięcioczęściowy program edukacyjny z instrukcją po słowacku. Frekwencja była wysoka do wiosny, kiedy to rodzice rozpoczynali pracę w mieście i okolicy, a starsze dzieci musiały zostawać w domach, by opiekować się młodszym rodzeństwem, którego zazwyczaj miały dużo. Szkoła była powodem do dumy dla romskiej społeczności w Užhorodzie. W wyniku jej działalności zmienił się obraz osiedla romskiego, które stało się ładniejsze, bardziej zadbane i czyste. W jego okolicy powstało boisko do piłki nożnej, gdzie młodzi Romowie uprawiali sport. Nauczyciel otrzymywał pomoc od społeczności i jej przywódcy nazywanego biro. Przedstawiciele społeczności romskiej w mieście byli robotnikami, rzemieślnikami i muzykami.

Grupa teatralna i zainteresowanie szkołą z zewnątrz

Hegedüš kształcił niektórych Romów w tzw. Akademii Cygańskiej, występowali w trzech jednoaktowych sztukach w miejskim teatrze. Były to sztuki przedstawiające współczesne aktorom sceny z życia Cyganów, ze szkołą w jego centrum. O tym, że było to niemałe osiągnięcie, świadczy fakt, że aktorzy byli w większości analfabetami. Szkołą w Užhorode cieszyła się wielkim zainteresowaniem, którego rezultatem były liczne wizyty nauczycieli, reporterów i innych osób nie tylko z kraju, ale także z zagranicy (nawet z Australii). Wizyty te były udokumentowane wpisami do kroniki szkolnej. Cygańska szkoła była udanym eksperymentem, ale jej najważniejsze osiągnięcie to fakt, że zatryumfowała w niej zasada równości.

Bibliografia

  • J. Cangár, Ľudia z rodiny Rómov. Manuša andar e familia Roma. Doplnková učebnica o dejinách a živote Rómov pre základné a stredné školy, Crocus, Nové Zámky 2003.
  • J. Cangár, Romovia a vzdelanie, [w:] A. Butašová, Z. Kadlečíková, D. Valachová, Edukácia rómskych detí v európskom kontexte. Štátny pedagogický ústav, COMENIUS, Bratislava 2002.
  • D. M. Crowe, A History of the Gypsies of Eastern Europe and Russia, St. Martin's Griffin, New York 1995.
  • E. Davidová, Bez kolíb a šiatrov, Východoslovenské vydavatelstvo, Košice 1965.
  • E. Horváthová, Cigáni na Slovensku, Slovenská akadémia vied, Bratislava 1964.
  • Z. Kollárová, K vývoju rómskej sociéty na Spiši do roku 1945,[w:] A. B. Mann, Neznámi Rómovia, Ister Science Press, Bratislava 1992.
  • Ł. Kwadrans, Education of the Roma in the Czech Republic, Poland and Slovakia – gap confrontation between expectations and reality – comparative research, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2011.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994.
  • C. Nečas, Nad osudem českých a slovenských Cikánů 1939-1945, Univerzita J. E. Purkyně, Brno 1981.
  • C. Nečas, Romové v České republice včera a dnes, Univerzita Palackého, Olomouc 1995.
  • M. Vašečka (red.), Čačipen Pal o Roma. Súhrnná správa o Rómach na Slovensku, Inštitút pre verejné otázky, Bratislava 2002.

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. Užhorod leżał we wschodniej Słowacji, a po II wojnie światowej stał się częścią Ukraińskiej Republiki Socjalistycznej. Opis funkcjonowania szkoły za: D. M. Crowe, A History of the Gypsies of Eastern Europe and Russia, New York 1995, s. 46-47. Čačipen Pal o Roma. Súhrnná správa o Rómach na Slovensku. Editor- Vašečka M. Bratislava 2002, s. 49, 681, 682, 692. J. Cangar, Romovia a vzdelanie. [w:] Edukácia rómskych detí v európskom kontexte. Zostavili: Butašová A. Kadlečíková Z. Valachová D. COMENIUS 2002, s. 19-20. J. Cangár, Ľudia z rodiny Rómov. Manuša andar e familia Roma. Doplnková učebnica o dejinách a živote Rómov pre základné a stredné školy. Nové Zámky 2003, s.180-181. E. Horváthová, Cigáni na Slovensku. Bratislava 1964, s. 168.
  2. Relacja z tego artykułu i jego fragmenty zamieszczone są we wspomnianych wyżej pracach D. M. Crowe i E. Horváthovej.