Tożsamość romska

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Tożsamość romska – Romowie nie posiadają wspólnej świadomości etnicznej. Jest ona od kilkudziesięciu lat projektowana przez elity romskie. Ponad wszelkimi podziałami między poszczególnymi ugrupowaniami tożsamość etniczna jest odnoszona przede wszystkim do nie-Cyganów (gadziów). Na tej dychotomii opiera się granica etniczna wyznaczana dodatkowo przez kategorię skalania.

Kryteria romskiej tożsamości Amerykański cyganolog Matt Salo opracował kryteria odróżniające Romów od gadziów. Pierwsze kryterium ma charakter uniwersalny i właściwe jest wszystkim grupom cygańskim – to pokrewieństwo, naturalne członkostwo w grupie przez urodzenie z reprezentujących ją rodziców. Określa ono status jednostki w hierarchii grupowej. Inne formy uzyskania praw członka grupy to pobratymstwo i małżeństwa mieszane. Drugie kryterium wynika z pojęcia skalania w kulturze cygańskiej. Odrzucanie nie-Cyganów wynika z faktu nieprzestrzegania przez nich romskich standardów kulturowych. Trzecie dotyczy języka romani i pełni symboliczną rolę w oddzielaniu od świata gadziów, którzy nie rozumieją tego języka. Kryterium czwarte to akceptacja norm wynikających ze struktury grupy i więzi pomiędzy jej członkami, wyłącza ono nie-Cyganów poza organizację społeczną Romów. Piąte dotyczy wzoru cygańskiej aktywności ekonomicznej, która nastawiona jest na eksploatację świata gadziów. Szóste związane jest z widocznymi cechami zewnętrznymi, które przez samych Romów postrzegane są jako cygańskie (np. strój lub specyficzne gesty).

Przekształcanie czy kształtowanie? Europejscy Romowie od wieków pozostają wierni swojej tradycji i kulturze. Przejawia się to nie tylko w podtrzymywaniu znajomości języka, przestrzeganiu obyczajów i życiu we wspólnotach rodowo-plemiennych, ale znajduje także wyraz w swoistym ekskluzywizmie grupowym i przekładaniu własnych, grupowych form organizacji oraz systemu reguł i zasad postępowania ponad państwowe, nie-cygańskie. Na całym świecie Romowie tworzą jedną wielką grupę kulturową, jest ona jednak wewnętrznie różnorodna. Są to zazwyczaj podziały wynikające z odrębności rodowo-plemiennej, ale także wyznaczone wcześniejszymi i obecnymi wędrówkami Romów i faktem zamieszkiwania na terytoriach różnych państw. Życie w sąsiedztwie odmiennej kulturowo większości nie pozostaje bez wpływu na romską tożsamość. Mimo to wciąż są oni grupą nieznaną, a ich odrębność zaznacza się przede wszystkim w kulturowym etnocentryzmie.

Zamieszkiwanie przez przedstawicieli romskiej grupy etnicznej w różnych krajach nie pozostaje bez wpływu na jej tożsamość. Istotę tego zjawiska powinno stanowić wzajemne przenikanie się i kontakt odmiennych kultur w sytuacji bezpośredniego sąsiedztwa. Romowie, podobnie jak przedstawiciele społeczeństw większości, żyją w czasie ciągłych przemian społeczno-cywilizacyjnych, a ich tożsamość podlega wielu przekształceniom. Wpływają na nią zarówno takie zjawiska jak globalizacja czy integracja europejska, ale także transformacja systemowa czy reformy oświaty. Kolejne rządowe programy na rzecz społeczności romskiej w Polsce, a także w innych państwach, starają się położyć największy nacisk na edukację Romów i ich aktywizację zawodową.

Romowie są zazwyczaj dwukulturowi, co jest właściwe dla członków mniejszości. Tożsamość romska jest stale przekształcana i podlega tylu wpływom wywołanym przez zmiany społeczne i cywilizacyjne, co tożsamość przedstawicieli większości. Można mówić o przekształcaniu romskości na dwóch poziomach: 1) Wzbogacanie tożsamości o elementy zaczerpnięte z innych kultur, np. poprzez edukację i kontakty osobiste z członkami innych społeczności; 2) Zatracanie pewnych elementów tożsamości na rzecz nowych. Doświadczenie Porrajmos (Romskiego Holocaustu, Zagłady Romów) w czasie drugiej wojny światowej, odegrało zasadniczą rolę w procesie tworzenia świadomości narodowej przez zamieszkującą cały świat romską diasporę. Powstał wspólny dla wszystkich grup, kast i rodów romskich fundament, na którym można oprzeć wspólnotę dziejów narodu romskiego.

Bibliografia:

  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • M. Godlewska-Goska, J. Kopańska, Życie w dwóch światach. Tożsamość współczesnych Romów, Warszawa 2011.
  • S. Kapralski, Naród z popiołów. Pamięć zagłady a tożsamość Romów, Warszawa 2012.
  • Ł. Kwadrans, Roma Identity – Sociological Reflection, [in:] Roma in Visegrad Countries: History, Culture, Social Integration, Social Work and Education, Jaroslav Balvin, Łukasz Kwadrans, Hristo Kyuchukov (ed.), Wrocław 2013.
  • A. J. Kowarska, Polska Roma. Tradycja i nowoczesność, Warszawa 2005.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.

Linki zewnętrzne: