Tykne mageripena (małe skalania)

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Tykne mageripena (małe skalania) – rzeczy lub zjawiska zakazane dla Romów (skalane same w sobie lub takie, które powodują skalanie). Skalania to jedne z najważniejszych kategorii określających granicę etniczno-kulturową między Romami a nie-Romami. Cyganie (niektóre grupy) dzielą skalania (ze względu na skutki) na dwie kategorie: Wielkie Skalania i Małe Skalania. Podlegają one orzecznictwu cygańskiemu. Są przedmiotem rozstrzygnięć dokonywanych przez Śero Roma lub Jonkaro (Polska Roma), a także Kris (Kełderasze).

Nie wszystkie małe skalania mają takie same konsekwencje. W ich przypadku nie musi rozstrzygać Szero Rom, może to robić Jonkary – pomocnik i jego zastępca bądź grupa starszych. Skalania te są bardziej zróżnicowane w poszczególnych grupach i wiele z nich straciło już na znaczeniu. Najczęściej skutkują czasowym wykluczeniem z grupy lub rekompensatą finansową dla pokrzywdzonego.

Małe skalania wiążą się również z opozycją czyste – nieczyste i dotyczą sfery seksualności, a także zachowań niegodnych Roma (przemocy wobec współbrata czy niewłaściwego zachowania w towarzystwie). Niektórzy badacze i sami Romowie przyznają, że zaciera się granica pomiędzy wielkimi i małymi skalaniami. Różną wagę przewinieniom przypisują poszczególne grupy cygańskie. Obecnie wiele z nich w ogóle zatraciło swe znaczenie, pozostałe długo jeszcze będą potwierdzać odmienność obyczajów cygańskich od innych kultur. Pozbyć się skalania można niekiedy przez przysięgę bądź po poddaniu się karze wyznaczonej przez Śero Roma czy Kris.


Bibliografia:

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • M. Courthiade, O romskim sądzie obyczajowym, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • A. J. Kowarska, O sądach cygańskich. Znaczenie starszyzny w rozstrzyganiu sporów w kontekście prawa zwyczajowego, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • E. Marushiakova, V. Popov, Sąd cygański w Europie Wschodniej, „Studia Romologica” 2008, nr 1.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.
  • M. Szewczyk, Unia Europejska i Romowie. System wobec kultury etnicznej, Tarnów 2013.

Linki zewnętrzne: