Uchwała nr 452/52 (Pomoc państwa w przechodzeniu Cyganów na osiadły tryb życia)

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Uchwała nr 452/52 (Pomoc państwa w przechodzeniu Cyganów na osiadły tryb życia) – Uchwała Prezydium Rządu z dnia 24 maja 1952 roku dotycząca pomocy państwa polskiego w przechodzeniu Cyganów na osiadły tryb życia[1] . Dokument ten opisywał koncepcję i sposoby jej realizacji. Jest on świadectwem prowadzenia wobec Romów osobnej polityki mniejszościowej. Była to polityka paternalistyczna, która ukształtowała się w okresie stalinowskim.

Pierwsze problemy ze stosowaniem nowych przepisów

Bezpośrednio po podjęciu uchwały z 1952 r. powołano referat do spraw ludności cygańskiej. Władze miały jednak problemy ze sformułowaniem jego składu. Cyganolog Marian Bednarski i poeta Jerzy Ficowski jednostronnie zerwali umowę, stanowiącą o ich udziale w zespole[2]. Jako konsekwencja tych działań pojawił się pomysł powołania Pełnomocnika Rządu do Spraw Osiedlenia Cyganów, który miał opracować plan osiedlenia i produktywizacji Romów oraz przygotować projekt ustawy zakazującej koczowniczego trybu życia. Pełnomocnik miał kontrolować pracę resortów i rad narodowych nad rozwiązaniem tzw. kwestii cygańskiej. W rzeczywistości ani referat, ani instytucja pełnomocnika nie funkcjonowały zgodnie z zamierzeniem władz[3].

Początkowo wysiłki władz nie przyniosły zamierzonego efektu, gdyż działania te miały tylko charakter perswazyjny i mieściły się w ramach prowadzonej polityki socjalnej. Zaledwie 25% Romów zdecydowało się porzucić dotychczasowy styl życia. Dlatego też stopniowo następowała radykalizacja działań państwa, aż do wprowadzenia przymusu karno-administracyjnego. Uchwała utrwaliła kierunek polityki władz wobec Romów na długi czas, aż do połowy lat 80. W tym okresie modyfikowano jedynie nastawienie administracji i środki realizacji akcji osiedleńczo-produktywizacyjnej.

Sposoby realizacji

Działania władz prowadzone były na różnych szczeblach administracji, a zajmowało się tą sprawą kilka ministerstw (Oświaty, Zdrowia, Kultury i Sztuki, Gospodarki Komunalnej, Przemysłu Drobnego i Rzemiosła, Rolnictwa)[4]. W resortach tych miały zostać ustalone szczegółowe potrzeby osiadłej i koczującej ludności cygańskiej, niezbędne dla procesu jej produktywizacji. Program został wsparty szeroką akcją propagandową, w której używano określenia „ludność cygańska”. Było to sformułowanie przez cały okres socjalizmu bezpieczne dla władz (podobne zabiegi stosowano wobec innych mniejszości) i niejednoznacznie odnoszące się do statusu prawnego polskich Romów. W Polsce Ludowej używano podobnych jak w Czechosłowacji, a także innych krajach socjalistycznych, zabiegów odbierających możliwość uzyskania przez Romów statusu mniejszości narodowej. W większości państw znajdujących się w orbicie wpływów ZSRR mówiono o rozwiązywaniu tzw. kwestii cygańskiej. Przypisywano Romom status pewnej grupy etnograficznej, która zostanie wchłonięta przez naród reprezentowany przez większość. Cele polityki państwa i oficjalny status Romów zostały w okresie PRL wyrażone w dokumencie przygotowanym w styczniu 1960 r. przez Komisję ds. Narodowościowych Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[5].

3 czerwca 1952 r. tekst uchwały i instrukcje jej wykonania przesłano do Prezydiów Wojewódzkich Rad Narodowych. We wrześniu tego roku Komendant Główny Milicji Obywatelskiej wydał zarządzenie dotyczące zewidencjonowania ludności cygańskiej, powołano komisje spisowo-ankietyzacyjne w ramach tzw. akcji „C”. Szczegóły akcji ustalono z komitetami wojewódzkimi i powiatowymi PZPR. Podczas akcji Romów fotografowano, daktyloskopowano, wydawano akty stanu cywilnego i karty meldunkowe, a wójtom wędrownych taborów książki meldunkowe[6].

Efekty stosowania Uchwały

W roku 1953 sporządzono notatkę z wykonania uchwały, z której wynikało, że nie nastąpił przełom w zmianie trybu życia Romów i mimo pewnych działań osiedleńczo-produktywizacyjnych akcja nie przyniosła planowanych rezultatów. Wskazywano przy tym na duży wpływ „wrogich elementów cygańskich” (liderów) na paraliżowanie realizacji programu[7].

Bibliografia

  • A. Bartosz, Wozy zatrzymane siłą, [w:] Stanęły wozy kolorowe. Materiały z sesji, (red.) A. Bartosz, Tarnów 1996.
  • L. Olejnik, Polityka narodowościowa Polski w latach 1944-1960, Łódź 2003.
  • A. Mirga, Romowie – proces kształtowania się podmiotowości politycznej, [w:] Mniejszości narodowe w Polsce. Państwo i społeczeństwo polskie a mniejszości narodowe w okresach przełomów politycznych 1944-1989, P. Madajczyk (red.), Warszawa 1998.
  • Ł. Sołtysik, Akcja ankietyzacyjna „C” z 22 września 1952 r. i paszportyzacja Ro¬mów z 7-10 marca 1955 r. na Dolnym Śląsku, [w:] Aparat bezpieczeństwa Polski Ludo¬wej wobec mniejszości narodowych i etnicznych oraz cudzoziemców. Studia nad zagad¬nieniem, J. Syrnyk (red.), Warszawa 2009.
  • Ł. Sołtysik, Polityka Polski Ludowej wobec Romów w latach 1944/45-1989, [w:] InteRRa 6. Interkulturalita a narodnostne mensiny: v socialnych, filozofickych, pedagogick¬ych, kulturnych, historickych, a prirodovednych suvislostiach, J. Balvin, Lenka Vavrekova a kolektiv (red.), Spisska Nova Ves 2008.
  • Ł. Sołtysik, Romowie w polityce komunistycznych władz Polski (1944/1945-1989), [w:] Internacjonalizm, czy…? Działania organów bezpieczeństwa państw komunistycznych wobec mniejszości narodowych (1944-1989), (red.) J. Hytrek-Hryciuk, G. Strauchold, J. Syrnyk, Wrocław 2011.

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. Tekst uchwały został zamieszczony w: A. Bartosz, Wozy zatrzymane siłą, [w:] Stanęły wozy kolorowe. Materiały z sesji, (red.) A. Bartosz, Tarnów 1996.
  2. L. Olejnik, Polityka narodowościowa Polski w latach 1944-1960, Łódź 2003, s. 576.
  3. A. Mirga, Romowie – proces kształtowania się podmiotowości politycznej, [w:] Mniejszości narodowe w Polsce. Państwo i społeczeństwo polskie a mniejszości narodowe w okresach przełomów politycznych 1944-1989, P. Madajczyk (red.), Warszawa 1998, s. 128, 134; L. Olejnik, op. cit., s. 574-576.
  4. Szczegółowy opis realizacji uchwały z 1952 r. w: A. Mirga, op.cit., s. 125-133; L. Olejnik, op. cit., s. 563-586; Ł. Sołtysik, Polityka Polski Ludowej wobec Romów w latach 1944/45-1989, [w:] InteRRa 6. Interkulturalita a narodnostne mensiny: v socialnych, filozofickych, pedagogick¬ych, kulturnych, historickych, a prirodovednych suvislostiach, J. Balvin, Lenka Vavrekova a kolektiv (red.), Spisska Nova Ves 2008, s. 461-471; idem, Romowie w polityce komunistycznych władz Polski (1944/1945-1989), [w:] Internacjonalizm, czy…? Działania organów bezpieczeństwa państw komunistycznych wobec mniejszości narodowych (1944-1989), red. J. Hytrek-Hryciuk, G. Strauchold, J. Syrnyk, Wrocław 2011.
  5. L. Olejnik, op. cit., s. 580; Ł. Sołtysik, Polityka Polski Ludowej wobec Romów w latach 1944/45-1989, [w:] InteRRa 6. Interkulturalita a národnostné menšiny …, s. 467.
  6. Ł. Sołtysik, Akcja ankietyzacyjna „C” z 22 września 1952 r. i paszportyzacja Romów z 7-10 marca 1955 r. na Dolnym Śląsku, [w:] Aparat bezpieczeństwa Polski Ludowej wobec mniejszości narodowych i etnicznych oraz cudzoziemców. Studia nad zagadnieniem, J. Syrnyk (red.), Warszawa 2009, s. 148.
  7. A. Mirga, op.cit., s. 126, 179; L. Olejnik, op. cit., s. 580-581.