Vuźo – magerdo

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Vuźo – magerdo (czyste – nieczyste) – postrzeganie świata w kategoriach moralnej czystości i nieczystości jest kluczowe dla romskiej tradycji. Postrzeganie to dotyczy społecznych rytuałów oraz codziennego funkcjonowania w ramach grupy. Skalanie, stan rytualnej nieczystości, jest sankcją za przekroczenie zasad romanipen. Osoba skalana zostaje (w różnym stopniu i formie) wykluczona z życia społecznego.

Matt Salo, amerykański antropolog i cyganolog, klasyfikuje sześć podstawowych elementów tożsamości wyróżniających Cyganów/Romów jako grupę etniczną. Jeden z nich to właśnie przestrzeganie praw ceremonialnej czystości. Jest to prawdopodobnie najistotniejsze kryterium odróżniania Cyganów od nie-Cyganów i najważniejszy czynnik wpływający na odmienne pojmowanie przez Romów niektórych norm i wzorów zachowania. W wielu grupach romskich, które respektują tabu wynikające z systemu skalań, nie-Cyganie postrzegani są jako nieczyści. Romów cechuje etnocentryzm, poprzez własne wzorce kulturowe postrzegają i oceniają zarówno siebie, jak i innych. Co nie przystaje do ich wzorców i wartości, jest oceniane negatywnie i odrzucane. Romowie nie mają wspólnej świadomości etnicznej, jest ona projektowana przez elity romskie, przywódców grup, a także liderów organizacji pozarządowych, m.in. International Romani Union. Cygańska tożsamość etniczna jest odnoszona przede wszystkim do nie-Romów (gadziów). Na tej dychotomii opiera się granica etniczna wyrażająca się w trzech tradycyjnych modelach. Pierwszy opiera się na opozycji „czyste” – „nieczyste” (romanipen – gadzipen). Romowie są czyści, ponieważ wiedzą, jak unikać skalania. Nie-Romów cechuje nieczystość przez ciągłe przekraczanie granic wyznaczonych przez kodeks mageripen. W drugim modelu skalanie jest zarezerwowane tylko dla Romów i respektowane wyłącznie wewnątrz własnej grupy. Romowie dostrzegają niewłaściwość zachowania gadziów, ale nie zagrażają im oni skalaniem. Trzeci model to taki, w którym kategoria skalania odgrywa nieznaczną rolę. Nie-Romowie nie są nieczyści, ale źli lub niebezpieczni, natomiast Rom jest dobry i mądry. Należy mieć na uwadze, że nieczystość w tym pojęciu nie jest nieczystością fizyczną. Do brudu fizycznego stosowane jest określenie melało. Dla Romów ważniejsza jest czystość moralna niż fizyczna.


Bibliografia:

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • A. J. Kowarska, Polska Roma. Tradycja i nowoczesność, Warszawa 2005.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.


Linki zewnętrzne: