Zróżnicowanie grupowe Romów w Polsce

Z Romopedia
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Zróżnicowanie grupowe Romów w Polsce – struktura demograficzna Romów zamieszkujących terytorium Polski jest zróżnicowana i w znacznym stopniu uzależniona od regionu kraju. Istotnym czynnikiem jest miejsce zamieszkania, a przede wszystkim różnice wynikające z osiedlenia się w mieście i na wsi, wcześniejszego stylu życia i kultywowania tradycji. Dodatkowo Romowie posługują się różnymi dialektami języka romskiego.

Podział na grupy

Grupy cygańskie różnią się zwyczajami, sposobem życia i dialektem, jakim się posługują. Biorąc pod uwagę te właśnie kryteria możemy podzielić polskich Romów na cztery ugrupowania.

Polska Roma

Polska Roma (polscy Cyganie nizinni) to ugrupowanie Romów, obecne w Polsce od XV w. Mniejsze grupy w ramach Polska Roma to m.in.: Warmijaki, Jaglaki, Bosaki, Berniki, Tońaki, Servy, Pluńaki, Pachowiaki, Kaliszaki. Podział wewnętrzny ugrupowania jest związany prawdopodobnie z różnym czasem przybycia poszczególnych rodów do Polski oraz z późniejszymi układami wewnątrz grup cygańskich. Romowie z tej grupy zazwyczaj przyjmują polskie nazwiska szlacheckie, nazwiska pochodzące od drzew i nazwiska niemieckiego pochodzenia. Są grupą tubylczą, autochtoniczną na terenie Polski. Inne grupy cygańskie sami określają jako cudzoziemców. Mają silne zasady przestrzegania obyczajowości, których strzeże zwierzchnik, Śero Rom. W grupie tej można zauważyć swoisty patriotyzm polski, który oddała w swej twórczości poetka Papusza.

Kełderasze i Lowarzy

Kełderasze (Kotlarze), Lowarzy i Wlachowie przybyli na ziemie polskie w XIX w. z terenów rumuńskojęzycznych. Pierwotnie zajmowali się bieleniem kotłów. Traktują przedstawicieli innych grup z pewną wyższością. W przeszłości zdarzało się, że porywali dziewczęta z grupy Polska Roma. Wchłonęli mniejsze vice (rodziny, szczepy), które przybyły z nimi do Polski, z wyjątkiem Lowarów.

Lowari (Łowarzy) są najbliżsi Kełderaszom, przywędrowali do Polski w tym samym czasie. Zajmowali się przede wszystkim handlem końmi, a obecnie np. samochodami. Uważają się za cygańską arystokrację, lubią otaczać się zbytkiem, np. stawiają zmarłym okazałe nagrobki. Mają kosmopolityczne usposobienie, podobnie jak Kełderaszów można ich spotkać praktycznie na całym świecie. Grupa Wurdonara i Wlach jest podobna do Lowarów pod względem obyczajowości i wykonywanych profesji. Obecnie mieszkają w małych grupach na obszarze całego kraju. Stanowią niewielką część populacji Romów w Polsce.

Bergitka Roma

Polscy Cyganie wyżynni (karpaccy) – Bergitka Roma, nazywani tak przez pozostałych. Nie utrzymywali wcześniej kontaktów z innymi grupami. Już od kilku pokoleń prowadzą osiadły tryb życia na Podkarpaciu. Są najbiedniejszą grupą cygańską w Polsce. Ich nazwiska nie są ani pochodzenia szlacheckiego, ani węgierskiego, ani rumuńskiego – pochodzą od polskich nazwisk chłopskich. Najbliżsi tej grupie są Cyganie Cyntury – Sanocka Roma, którzy powoli zasymilowali się z innymi grupami cygańskimi.

Inne grupy migrujące do Polski

Czwarta grupa to Romowie migrujący do Polski z różnych przyczyn, a także przymusowo przesiedlani. Wśród nich są niemieccy Sinti oraz rosyjscy Chaładytka Roma. Zamieszkują w różnych częściach Polski. Jeszcze inną grupę tworzą Cyganie przybywający do Polski z obszaru Rumunii. Obecnie zmienił się kierunek migracji tej grupy do krajów Europy Zachodniej.

Różnice w stylu życia i zwyczajach

Grupy Romów w Polsce można podzielić na wierne tradycji wędrowania (Polska Roma, Kełderasze i Lowarzy) oraz osiadłe, nie posiadające już takiej tradycji (Bergitka Roma). Największą grupą w Polsce są Cyganie Polska Roma. Udział tej grupy w ogólnej liczbie Romów w kraju wynosi około 80%.

Romowie w Polsce nie stanowią jednolitej społeczności. Dzielą się na ugrupowania, często antagonistycznie nastawione wobec siebie. Niektórym grupom łatwiej się porozumieć, mówią podobnymi dialektami, innym trudniej. Każda grupa ma inny rodzaj władzy rozsądzającej jej wewnętrzne spory. Różnic jest wiele, ale elity romskie starają się zmniejszyć ich znaczenie, aby umożliwić stworzenie jednorodnej społeczności Romów.

Bibliografia

  • J. Balkowski, M. Różycka, Romowie-Roma-Romani, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2008.
  • A. Bartosz, Nie bój się Cygana. Na dara Romestar, Sejny 2004.
  • J. Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków 1985.
  • A. Fraser, Dzieje Cyganów, Warszawa 2001.
  • K. Gierliński, Profesje Romskie, Fundacja Integracji Społecznej Prom, Wrocław 2012.
  • A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.

Linki zewnętrzne